De toestand der dingen

Theo Francken tuurde naar de magistrale Lord of the Rings films^[3] en maakte de link^[4] met Yves Leterme (CD&V). Hij vergeleek de ex-premier met de Balrog van Moria, en rekte de vergelijking door CD&V de rol van Gandalf de Grijze toe te kennen. Want: de balrog sleurde de grijze wijze mee in zijn val.

Het was voor Theo een mooi excuus om een prachtig filmfragment in zijn blogpost te smokkelen: het gevecht op leven en dood (and beyond) tussen de Vlam van Udûn en de Drager van de Vlam van Anor, “van de diepste kerker tot de hoogste bergtop”.

De vergelijking brokkelt echter sneller af dan Durins smal Brugje van Khazad-dûm. Ze gaat voorbij aan de pre-historische leeftijd van de balrogs. Balrogs zijn Maiar die reeds door Melkor verleid en gecorrumpeerd waren nog voor Arda (de Aarde) geschapen was. Leterme behoort daarentegen toch niet onmiddellijk tot de meute Oude Krokodillen uit het Belgische politiek milieu. De vergelijking gaat eveneens voorbij aan de Griekse (of Shakespeariaanse) tragedie die Yves Leterme belichaamt: from hero to zero^[5] in anderhalf jaar tijd.

In John Ronald Reuel Tolkiens rijke legendarium is er een personage die volgens mij de tragedie van Yves Leterme veel beter belichaamt: de tovenaar Saruman de Witte.

Saruman en Gandalf zijn Istari: Maiar die door de Valar in het Derde Era naar Midden-Aarde gestuurd zijn om, gekleed in lichamen van oude mannen, de volkeren van Midden-Aarde te gidsen en bij te staan in hun strijd tegen Sauron, de verpersoonlijking van het Kwaad.^[1] Om deze lange strijd, die het Derde Era domineert, te coördineren, verenigen Saruman en Gandalf en vele Elfenleiders zich in de Tweede Witte Raad. Het leiderschap van deze raad werd aan Saruman de Witte toevertrouwd.

In deze vergelijking zie ik de Tweede Witte Raad als metafoor voor het Vlaams kartel, zeg maar het kartel van Midden-Aarde. Als we de vergelijking doortrekken, zien we N-VA-voorzitter Bart De Wever als de wijze Gandalf die steeds helder van geest is; Sauron verpersoonlijkt de vastgeroeste Belgische politieke structuren.

Bij zijn intrede had Saruman Oprecht Goede Bedoelingen. Hij is groot geworden als grootste van de Istari en leider van de Tweede Witte Raad dankzij zijn inzet voor noodzakelijke hervormingen en de strijd tegen Sauron.

Maar gaandeweg veranderde er iets. De macht die met het leiderschap gepaard ging, corrumpeerde hem. Na een tijdje werd Saruman trots en achterdochtig tegenover Gandalf. Steeds meer trok Saruman zich terug in zijn eigen bolwerk, Isengard. Hij liet het pure witte achter zich en noemde zich tsjeverig de Tovenaar van Vele Kleuren. Hij vervreemdde zich van zijn missie en van zijn medestanders. Via de palantír kwam Saruman rechtstreeks in contact met Sauron. Saruman verloor zijn doel uit het oog, had enkel nog oog voor het behoud van zijn macht. Zijn loyaliteit tegenover de Goede Zaak smolt weg. Geleidelijk liet hij zich door Sauron knechten. Uiteindelijk onderworp hij zich aan de vijand die hij hoorde te bestrijden. Dit verraad, aan het toppunt van zijn macht, werd Sarumans ondergang.

Dát is de tragedie van de man van 800 000 stemmen.^[2] (Hiermee doel ik uiteraard op Yves Leterme — Midden-Aarde was nog niet rijp voor democratie.)

De Enten overwonnen Isengard en Boombaard hield Saruman gevangen in zijn eigen Zwarte Toren van Orthanc. Saruman was een gebroken man. Maar na een tijdje liet Boombaard Saruman echter weer vrij, zoals in CD&V-kringen nu al de terugkeer van Yves Leterme voorbereid wordt “nadat de parlementaire onderzoekscommissie hem witgewassen zal hebben”.^[6] Wie het boek The Return of the King^[7] uitgelezen heeft (in de film wordt dit minder belicht) weet dat deze vrijlating in de Gouw nog heel wat ellende veroorzaakt heeft. Uiteindelijk is Saruman in de Gouw gestorven (vermoord), maar de prijs voor de hobbits was hoog.

Waakzaamheid blijft dus geblazen. Onder onze kerstboom lag namelijk geen geschenkdoosje van Galadriel met poeder om de democratie te herstellen en te doen bloeien.

Voetnoten

• ^[1] Vijf Istari trokken naar de noord-westelijke regio’s van Midden-Aarde: Saruman de Witte, Gandalf de Grijze, Radagast de Bruine, en Alatar and Pallando de Blauwe. Deze laatste twee trokken verder naar het oosten. Radagast interesseerde zich meer in vogeltjes dan in de strijd tegen Sauron, hij was de Jos Geysels (Groen!) van Midden-Aarde. Op het eerste gezicht leek grijze Gandalf de minst belangrijke van de vijf tovenaars, het koekoeksjong. Schijn bedriegt. Na het gevecht met de balrog verrees hij als Gandalf de Witte.
• ^[2] Technisch gezien is Leterme gevallen toen de magistratuur terugvocht nadat Leterme (de indruk gaf dat hij) zich te ver waagde op het domein van de rechterlijke macht om een uitspraak te beïnvloeden die de illusie hoog moest houden dat de regering-Leterme Un legitiem en krachtdadig Fortis gered had. Dit zogezegd krachtdadig staaltje goed bestuur moest namelijk het premierschap van Leterme legitimeren nadat hij aan Vlaamse kant de meerderheid kwijt was. Dat verhindert niet dat de echte tragedie van Yves Leterme al eerder voltrokken was, in zijn communautaire bocht. Technisch gezien is Saruman trouwens gevallen nadat hij zich te ver in het woud van Fangorn gewaagd had. Hij had teveel bomen gerooid om zijn orkleger en machinale oorlogswerktuigen te ontplooien en heeft zich zo de woede van de Enten op de hals gehaald, die terugvochten.

Referenties

• ^[3] Peter Jackson, The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring, december 2001, New Line Cinema; Peter Jackson, The Lord of the Rings: The Two Towers, december 2002, New Line Cinema; Peter Jackson, The Lord of the Rings: The Return of the King, december 2003, New Line Cinema
• ^[4] Theo Francken (Jong N-VA), Yves Leterme, de Balrog van CD&V, Theo tuurt, zondag 28 december 2008 om 20:03
• ^[5] Uitlating van Bart De Wever (N-VA) over de val van Yves Leterme (CD&V), in: Ter Zake, fragment, VRT, Canvas, donderdagavond 18 december 2008
• ^[6] Wouter Verschelden, Terugkeer Leterme na onderzoek, De Standaard, vrijdag 26 december 2008
• ^[7] John Ronald Reuel Tolkien, The Return of the King, Londen: George Allen & Unwin, donderdag 20 oktober 1955; Nederlandse vertaling: De Terugkeer van de Koning