De toestand der dingen

Twee doden: twee agenten van de guardia civil, 25 en 28 jaar jong. Daarnaast verschillende gewonden. Dat is de trieste balans van een aanslag gisteren op de politiekazerne in Palmanova nabij Palma de Mallorca.^[1] De dag ervoor raakten 46 mensen lichtgewond bij een aanslag met een bomauto op een politiekazerne van Burgos. De aanslagen waren niet aangekondigd, en werden niet opgeëist. Toch rijzen er zware vermoedens dat de schuldigen bij de ETA gezocht moeten worden.

De guardia civil was in het verleden al regelmatig het doelwit van ETA-aanslagen, niet enkel omdat deze paramilitaire politie het centrale gezag van Madrid symboliseert, maar tevens omdat ze ervoor bekend staat Baskische linkse separatisten keihard aanpakt — tot op het randje van het toelaatbare en er vaak ook over. In de landelijke streken van Baskenland staat de guardia civil bekend voor haar machtsmisbruik, brutaliteit, willekeur en gebrek aan verantwoording. Wat dat betreft heeft de guardia civil een slechte reputatie hoog te houden: gelijkaardige excessen in het Andalusië op het einde van 19de eeuw, in de strijd tegen la Mano Negra, zijn vereeuwigd in de gedichten van Federico García Lorca. En onder de dictatuur van Francisco Franco kon ze zich helemaal “uitleven”.

Vanzelfsprekend veroordeel ik deze aanslagen. Ook guardias hebben ouders, familie, vrienden, vriendinnen. Ook zij hebben dromen voor de toekomst. Een toekomst die twee van hen nu is ontnomen. Ook hun komt het recht op leven toe. Dat de Spaanse overheid de Basken hun volkerenrechten miskennen, is geen gegronde reden om de paramilitaire politieagenten in dienst van die overheid hun mensenrechten te ontnemen.

Maar laat ook dit duidelijk zijn: ik steun de Basken in hun eisen voor democratie, zelfbeschikkingsrecht, autonomie, en territoriale taalrechten voor het Baskisch over het gehele grondgebied van Euskal Herria. En ik betwijfel ten zeerste of de gewapende strijd van de ETA bijdragen kan tot een beter, zelfstandiger statuut voor de Basken.

Zelfs de eerste-generatie ETA-leden (uit de tijd dat ETA Franco’s rechterhand admiraal Luis Carrero Blanco ombracht) durven nu enkel nog met lijfwachten buitenkomen, daar die oud-leden de huidige wapenstrijd terecht openlijk zinloos hebben verklaard, en de huidige ETA-leden daar niet mee kunnen lachen. Je begrijpt dat de huidige ETA-leden geen doetjes zijn. Toch weiger de ETA met alle zonden van de wereld te overladen: ook de Spaanse overheid heeft boter op het hoofd.

Te beginnen met het feit dat ze het linkse nationalisme van Batasuna en aanverwante organisaties buiten de wet hebben gesteld.^[2] Wanneer partijen die electoraal rond de 15 % van een natie vertegenwoordigen niet meer gehoord worden (dat is dus nog een stapje erger dan een weigering om samen te werken via een cordon sanitair) en zich zelfs niet meer mogen verenigen, kan men nog bezwaarlijk van een democratie spreken. Het gaat hier om groeperingen van vooral uiterst-linkse nationalisten. Met uitzondering van hun nationalistische reflexen heb ik slechts weinig voeling met hun ideeëngoed. Toch verdedig ik hun vrijheid om hun meningen uit te dragen en hun vrijheid om zich te verenigen in politieke organisaties en partijen (wat uiteraard niet het recht inhoudt hun strijd gewelddadig te voeren). Batasuna keurt het politiek geweld (officieel) ook niet goed, maar spreekt over “een verleiding” wanneer democratische middelen (om een doel te bereiken) ontzegd worden.^[3]

Hierbij dient opgemerkt te worden dat de gematigd conservatieve centrum-nationalisten van EAJ–PNV, Europees aangesloten bij ALDE–EDP, wel nog steeds wettelijk erkend worden. De officiële reden voor dit belangrijke verschil is dat EAJ–PNV expliciet het geweld van de ETA veroordeelt; de nationalisten aan de linkerkant weigeren zich (negatief) over de acties van de ETA uit te laten zolang ook Spanje de mensenrechten van de politieke gevangenen op grote schaal met de voeten treedt.

Want ook op dat punt valt Spanje heel wat te verwijten. Spanje heeft bijzondere rechtbanken ingericht voor “terroristen”. Ik zet dat woord bewust tussen aanhalingstekens want de Spaanse definitie van dat woord is zo breed dat er ook veel pro-Baskisch activisme onder valt dat niets meer met terrorisme te maken heeft (zoals actief lidmaatschap in links-nationalistische verenigingen).^[4]

Voor deze Baskische politieke gevangenen heeft Spanje speciale maatregelen uitgewerkt. Vooreerst worden ze allen verspreid over 80 gevangenissen achter tralies gehouden, honderden kilometers ver van huis. De laatste jaren werden 656 gevangen incommunicado^[5] gezet, wat betekent dat ze zelfs geen contact konden hebben met hun medegevangenen, meestal voor langer dan 2 dagen (wat internationaal op zichzelf als wrede, onmenselijke of onterende behandeling beschouwd wordt). Van die 656 incommunicado gevangen maakten er 445 melding van foltering. We gaat hier om fysiek geweld, verstikkingstechnieken (water boarding), slaapdeprivatietechnieken en blootstelling aan extreem lawaai, hitte, kou, vochtigheid, … De guardia civil wordt ook beschuldigd gevangenen slagen en verwondingen met diverse gereedschappen toe te dienen, gebruik te maken van elektrische schokken en zelfs gevangenen seksueel te vernederen door voorwerpen in de vagina of de anus van gedetineerden in te brengen.^[6]

Vorige week, op reis met Jong N-VA in Baskenland, spraken we met een Martxelo Otamendi, hoofdredacteur van Berria, voorheen Egunkaria, de enige krant die dagelijks in het Baskisch het nieuws verslaat. In februari 2003 werden hij en zijn collega-journalisten opgepakt, vijf dagen “verhoord” en gefolterd.^[7] Ook dat incident is geen geïsoleerd geval.

Met dit alles wil ik het geweld van de ETA zeker niet goedpraten. Wel hoop ik dat wie het geweld van de ETA afkeurt, niet nalaat ook de ontoelaatbare mensenrechtenschendingen van Spanje minstens even sterk te veroordelen.

Het is toch hemeltergend dat dit vandaag nog in de Europese Unie plaatsgrijpt.

Referenties

• ^[1] Ine Roox, Twee doden bij aanslag ETA op vakantie-eiland Mallorca, De Standaard, donderdag 30 juli 2009
• ^[2] Ley Orgánica 6/2002, del jueves, 27 de junio 2002, de Partidos Políticos, Boletín Oficial del Estado, número 154 del viernes, 28 de junio 2002
• ^[3] Paul Moss, Basque grievances nourish Eta, BBC News, vrijdag 22 juni 2007
• ^[4] Promotion and Protection of All Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, Including the Right to Development, Report of the Special Rapporteur on the Promotion and Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms while Countering Terrorism, Martin Scheinin, Addendum, Mission to Spain, Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties, dinsdag 16 december 2008, blz. 6–7
• ^[5] Amnesty International, Call on the Spanish authorities to end incommunicado detention in Spain, dinsdag 26 juni 2009
• ^[6] Behatokia, Comments to the Committee Against Torture for consideration in the list of issues that will be adopted at the 42nd session of the CAT, with reference to the 5th periodic report to Spain, februari 2009
• ^[7] Een gelijkaardige getuigenis: Getuigenis door Martxelo Otamendi op het Universeel Forum van Culturen, Barcelona, mei 2004, English Pen