Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen (Liefde gaf u duizend namen) is zo’n liedje. Het Marialied deed mij onwillekeurig terugdenken aan wandeltochten met de klas. Ik heb namelijk middelbaar onderwijs op een katholieke school genoten; en jaarlijks trokken we op bedevaart naar Dadizele. Versta: we wandelden langs landelijke wegen van Roeselare naar Dadizele, alwaar we een mis bijwonen moesten. Traditiegetrouw was die misviering was bijzonder saai, maar toch vormde de dagtocht in z’n geheel een welgekome afwisseling tussen de reguliere schooldagen. De mis werd traditioneel afgesloten met Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen: de laatste tonen waren het signaal dat we de basiliek mochten verlaten. En dat we ons mochten uitleven in Dadipark, een (voormalige) groter-dan-gemiddelde speeltuin, of een kleinschalig pretpark, het is maar hoe je het bekijkt.

Genoeg gemijmerd over vervlogen tijden.

Het was al een hele tijd geleden dat ik het lied nog eens gehoord had, en deze keer overviel mij een gedachte waarvan ik niet kan herinneren dat ik ze vroeger had:

Het is toch een échte tsjevenstreek om één en dezelfde figuur toe te kennen aan (en zo figuurlijk “eigendom” te laten worden van) meerdere volkeren uit regio’s, simpelweg door toevoeging van een variërend plaatsaanduidend epitheton: Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen, Notre Dame De Lourdes, Nuestra Señora de Guadalupe, … Steeds gaat het om dezelfde Maria. Uit Nazareth, Galilea, bovendien!

Hoe lang geraakt de Katholieke Kerk daarmee al weg?

In die en andere omstandigheden ben je de waard maar wat dankbaar dat het café ook enkele snacks serveert: een spaghetti’tje, een croque monsieur, een croissant, of gewoon een boterham met smout en hesp. Correctie: je was hem daarvoor dankbaar. Niet langer: “No koffiekoeken for you” dit jaar.

Sinds het begin van dit nieuwe jaar is een rookverbod in werking getreden voor alle openbare ruimtes, behalve voor drankgelegenheden “waar geen andere levensmiddelen [dan dranken] worden aangeboden voor consumptie ter plaatse dan voorverpakte levensmiddelen die zonder enige bijkomende maatregel gedurende minstens drie maanden houdbaar blijven”.^[2]

Ik ben groot voorstander van een rookverbod. Niet zozeer omdat de roker door te roken z’n eigen gezondheid schaadt, maar vooral omdat het roken ook de gezondheid van de niet-rokende omstaanders in dezelfde ruimte schaadt. Zowel die van klanten als die van het horecapersoneel. En iedereen heeft recht op een gezonde werkplaats. En voor wie echt z’n gezondheid geweld wil aandoen, laat de huidige regeling de mogelijkheid open voor een afzonderlijke rookruimte.

Maar iedereen gelijk voor de wet: ik heb eigenlijk liever geen caférookverbod dan een halfslachtig rookverbod. Wel op café, maar niet in eetcafés (sinds kort) of in jeugdhuizen (al enkele jaren^[3]), dat houdt toch geen steek? Zelfs de senatoren beseffen dat het rookverbod met uitzondering voor cafés-die-geen-eetcafés-zijn een halfslachtig onding is. Na evocatie wijzigde de Senaat het wetsvoorstel door die uitzondering maar tot eind volgend jaar te tolereren.^[4] De Kamer veegde die verbetering echter van tafel; de Senaat legde zich er dan maar bij neer.^[5]

De Standaard bericht vandaag over de voorspelbare gevolgen:^[6] cafébazen vegen hun menubord schoon. Verse broodjes zijn op café niet meer te krijgen. Droge worstjes worden niet meer verkocht als ze niet individueel voorverpakt zijn. Café-eigenaar Frans Terpstra van Het Zeezicht klaagt terecht en gevat: “Vers eten mag niet langer, maar voeding uit blik of vacuüm getrokken wel. In naam van de volksgezondheid mogen wij dus alleen nog brol verkopen.”

Arjen Nelis, patron van café Witzli Poetzli, vertelt dat een CD&V-politicus verbaasd reageerde toen hij geen broodje met kaas meer kon bestellen. Zolang de politici (CD&V’ers voorop^[1]) deze uitzondering toelaten, zullen ze met de (ongewenste) gevolgen moeten leren leven.

Jammer genoeg zij niet alleen. Het wanbeleid van politici treft iedereen.

Volgens Frans Terpstra’s fijnzinnige interpretatie is er wel een gerechtje dat door het achterpoortje geraakt: soep. “Soep mag wel als ik er geen lepel bijgeef, want dan is het een drankje.” Ik hoop voor hem en voor mij en voor iedereen die wel eens een (gezond) tussendoortje eet op café, dat deze interpretatie het haalt. Of alvast toch tot die dag dat ooit een écht volwaardig rookverbod eindelijk in werking treedt.

Voetnoot

• ^[1] Begin 2008, in volle karteltijd, werd een écht volwaardig rookverbod voorgesteld door Sarah Smeyers (N-VA) en Nathalie Muylle (CD&V) in de Kamer^[7], daarbovenop deden Dirk Claes (CD&V) en Louis Ide (N-VA) hetzelfde voorstel in de Senaat^[8]. Dat het rookverbod voor cafés er toch niet gekomen is, heeft veel te maken met de wispelturige houding van CD&V in dit dossier.

Referenties

• ^[2] Halfslachtige wet van dinsdag 22 december 2009 betreffende een algemene regeling voor rookvrije gesloten plaatsen toegankelijk voor het publiek en ter bescherming van werknemers tegen tabaksrook, Belgisch Staatsblad van dinsdag 29 december 2009, blz. 82 139–82 143, bijgewerkt door het erratum van maandag 4 januari 2010 (voor de afkondiging in het Nederlands), inwerkingtreding vrijdag 1 januari 2010, artikel 2, definitie 9
• ^[3] Formaat, FAQ Rookverbod Jeugdhuizen, 2008
• ^[4] Wetsontwerp betreffende een algemene regeling voor rookvrije gesloten plaatsen toegankelijk voor het publiek en ter bescherming van werknemers tegen tabaksrook, tekst geamendeerd door de Senaat en teruggezonden naar de Kamer van Volksvertegenwoordigers, Belgische Senaat, wetgevingsstuk nr. 4-1392/5 en /7
• ^[5] Louis Ide (N-VA), Het rookverbod: Senaat buigt voor de Kamer, persbericht van zondag 20 december 2009
• ^[6] Jochen Vandenbergh, “Het is kiezen tussen de pest en de cholera”, De Standaard, maandag 4 januari 2010, blz. 6
• ^[7] Wetsvoorstel van maandag 4 februari 2008 betreffende een algemeen rookverbod in gesloten plaatsen toegankelijk voor het publiek en ter bescherming van werknemers tegen tabaksrook, Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, doc. 52 0780/001
• ^[8] Wetsvoorstel van donderdag 28 februari 2008 betreffende een algemeen rookverbod in gesloten plaatsen toegankelijk voor het publiek en ter bescherming van werknemers tegen tabaksrook, Belgische Senaat, wetgevingsstuk nr. 4-601/1

Ik schreef eerder reeds over de vraag hoe men dan wel het optimaal beleidsniveau per bevoegdheid kan bepalen.^[1] Dogma’s als decentralisatie of centralisatie konden en kunnen daarbij niet het volledige antwoord zijn. Industrieën met industriële wereldspelers reguleren, doe je niet op gemeentelijk niveau; en over de aanleg van een fietspad aan de Kerkstraat verwacht ik geen gefundeerd debat en geïnformeerde beslissing op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties.

Op zoek naar de gulden middenweg, volgde ik de aanpak van Alberto Alesina en Enrico Spolaore: de schaalvoordelen (die groter worden bij centralisatie) afwegen tegen de heterogeniteitskosten (die kleiner worden bij decentralisatie).^[2]

Ik voegde daaraan toe dat er grosso modo twee soorten heterogeniteitskosten bestaan. Aan de ene kant brengt centraal bestuur brengt inefficiëntiekosten met zich mee als het met één gemeenschappelijke regeling problemen wil aanpakken die van regio tot regio verschillen. Anderzijds is er een democratische kost wanneer men zo nodig een gemeenschappelijke regeling wil voor meerdere naties wiens publieke opinies onderling verschillende visies hebben over de beste aanpak, zelfs als de problemen gelijkaardig zijn.

Daarbij had ik de situatie voor ogen dat de beide naties elk een significante meerderheid kent die zich kan scharen achter een intern compromis, maar dat beide compromissen grondig van elkaar verschillen. Zo vergezocht is dat niet: in heel wat Vlaams–Waalse conflictpunten vertonen Vlaanderen en Wallonië wel degelijk behoorlijke interne homogeniteit.

Matthias Storme argumenteert vandaag, zich inspirerend op enkele alinea’s van Antonin Scalia^[3], dat interne homogeniteit van de deelgebieden niet eens een nodige voorwaarde is: ook wanneer deelgebieden intern heterogeen zijn, maar slechts een andere samenstelling van heterogeniteit vertonen, heeft decentralisatie voordelen.^[4]

Zijn argument lijkt hierop neer te komen: hoe lager het niveau waarop een bevoegdheid geregeld wordt, hoe meer verschillende regelingen uitgewerkt worden. Het naast elkaar bestaan in verschillende gebieden van uiteenlopende regels zou de mensen leren vele zaken wat te relativeren, en vermijdt bijgevolg de totalitaire mentaliteit die dreigt wanneer overal maar één politiek correcte oplossing geldt (zeker als geclaimd wordt dat die éne oplossing rechtstreeks uit Grote Principes als “de mensenrechten” volgt).

Het bestaan van verschillende regelingen maakt het mogelijk te leren van de ervaringen van andere regio’s met andere regels. En zo worden wetten, net als genen en memen, onderhevig aan natuurlijke selectie en evolutie. Een nieuwe regeling wordt eerst uitgeprobeerd in die regio waar de publieke opinie er het meest open voor staat. Wetten die goed aangepast aan de situatie blijken en na verloop van tijd tot positieve ervaringen leiden, hebben meer kans om door andere regio’s met gelijkaardige omstandigheden overgenomen te worden. Net als bij de DNA-mutaties in de genetica, en bij de memen (ondeelbaare eenheden van ideeën en culturele informatie) in de memetica, is er geen enkele centrale leiding die beslist om op een welbepaalde plaats een welbepaald legislatief experiment uit te proberen. Integendeel: het ontstaan van nieuwe initiatieven gebeurt spontaan; de groei en verspreiding ervan organisch.

Het gebrek aan centrale leiding hoeft geen zwakte te zijn. Meer nog: het is een sterkte, die robuustheid met zich meebrengt omdat er geen single point of failure is. De afwezigheid van een centraal bestuur is een fundamenteel kenmerk van heel wat succesvolle menselijke en natuurlijke systemen: de vrije markt, het Internet, de evolutie, mierenkolonies. Een individuele mier is in wezen een dom beest. Maar duizenden mieren kunnen meer zijn dan gewoon duizenden domme wezens: in kolonie werken ze samen en vertonen ze een behoorlijke vorm van intelligentie. Voldoende intelligentie alvast om efficiënt de omgeving af te speuren op zoek naar voedsel, het voedsel te halen en de kolonie in de meeste omstandigheden in stand te houden. Geheel holistisch: het geheel is meer, en intelligenter, dan de som van de delen. Op gelijkaardige wijze zou ook het decentraal geheel van vele regionale overheden intelligenter zijn dan één almachtige Europese Unie, of één Nieuwe Wereldorde.

Bovendien kunnen kleinere bestuurlijke niveau’s vaak sneller inspelen op nieuwe omstandigheden, zonder aan democratische legitimiteit in te boeten. Hoe groter het bestuur, hoe logger of ondoorzichtiger (of allebei) de besluitvorming.

Voor de rechtspersonen ontstaat er zo een soort bestuurlijke concurrentie. Ik ben me er volledig van bewust dat de beslissing te migreren geen beslissing is die men lichtzinnig neemt. Maar bij een veelheid aan bestuurlijke entiteiten, bestaat ten minste principieel de mogelijkheid te verhuizen naar een andere land waar wetten gelden waar men zich beter thuis in voelt. Voor veel mensen is het angstaanjagende aan het schrikbeeld van de Nieuwe Wereldorde, juist dat er geen ontsnappen aan mogelijk is.

(Dit laatste argument pro decentralisatie is trouwens vanuit links oogpunt een argument pro centralisatie. In deze geglobaliseerde wereld maken tegenwoordig reeds heel wat producerende bedrijven gebruik van de mogelijkheid zich te vestigen in landen waar de belasting op arbeid minder exuberant is. Een doorn in het oog voor mensen ter linkerzijde, al laten ook zij in de supermarkt de goedkopere producten die deze bedrijven produceren, zelden links liggen.)

Het valt mij op dat Matthias Storme het vooral over ethische problemen heeft: abortus (Antonin Scalia schreef in de eerdervernoemde alinea’s over de groter geworden tegenstellingen in het abortusdebat in de Verenigde Staten sinds het Amerikaans Federaal Hooggerechtshof in Roe v. Wade haar arrest^[5] wees^[1]), het evenwicht tussen laïciteit en religieus geïnspireerde tradities, interpretaties van mensenrechten en minderheidsrechten, euthanasie en homohuwelijk passen waarschijnlijk ook in het rijtje, …

Ik ben me er ter dege van bewust dat decentraal bestuur rond dergelijke grondzaken implicaties heeft. Consequent vasthouden aan de soevereiniteit van andere naties of gebieden met andere regelingen houdt natuurlijk ook in dat men nooit de eigen interpretatie van mensenrechten aan andere landen opdringt, zelfs als men er de middelen toe zou hebben. In die optiek kan men hoogstens de handel en diplomatieke betrekkingen met een land dat (volgens de eigen visie en normen) flagrant mensenrechten schendt, opschorten; verder niets. Vanuit ethisch oogpunt kan men zich afvragen: als men er echt de middelen toe heeft, is laten betijen niet gelijk aan het niet helpen van medemensen in nood? En als men wel ingrijpt bij de ergste mensenrechtenschendingen, waar trekt men dan de grens? En doet elke politieke entiteit dat dan voor zich of keert men terug naar een eenheidsstructuur die daar globaal over oordeelt?

En kan het principieel tolereren van mistoestanden in het soevereine buitenland, ver van eigen bed, niet bijdragen tot cultuurrelativisme in eigen land? Misschien wel, maar waarschijnlijk zal het niveau van cultuurrelativisme verschillen van land tot land. Als er veel bestuurlijke entiteiten zijn die een multiculturele samenleving kennen maar die op een verschillende manier aanpakken, kunnen de bestuurders van die entiteiten van elkaars ervaringen leren om in eigen land te bepalen waar de grenzen van het cultuurrelativisme nu juist best liggen… Het argument begint weer van vooraf aan.

Één kritische bemerking nog: hoe zou men het verschil kunnen kwantificeren? Hoe valt te bepalen hoe sterk het evolutief voordeel van gedecentraliseerd bestuur waarbij men leentje-buur speelt, meespeelt? Van alle vormen van schaalvoordelen en heterogeniteitskosten die men met elkaar hoort af te wegen, is dit waarschijnlijk de moeilijkst meetbare.

Subsidies en zo

Tot slot nog een woordje over een woordje terminologie. Matthias Storme en anderen spreken over subsidiariteit, waarmee ze het principe bedoelen dat hogere instanties niets moeten doen wat door lagere instanties kan worden afgehandeld. Zelf heb ik dat woord trouwens ook al eens gebruikt.^[6] Die term heeft echter een bijklank die ik liever zou vermijden. Het woord subsidiariteit is namelijk afgeleid van het Latijnse subsidiarius, reservesoldaat. Een Romeins militair bevelhebber kon op eigen centraal initiatief subsidiarii, hulptroepen, inschakelen om opdrachten aan te delegeren. Subsidiariteit impliceert etymologisch zo een vorm van federaliteit of devolutie met een centrale Kompetenzenkompetenz: enkel voor die aangelegenheden waarvan de centrale overheid denkt dat ze beter aan de lagere besturen kan worden afgehandeld, en aan hen delegeert, zijn die lagere bestuursniveaus bevoegd. Dat is precies die logica waar we met een Copernicaanse omwenteling van afwillen. Als er samengewerkt moet worden, dan liever op confederale basis: enkel rond die problemen waarvan de naties of deelgebieden zelf beslissen dat samenwerking kan lonen…

Referenties

• ^[1] Stijn “Adhemar” Vandamme, Ons klein landje, Gedachterstand, dinsdag 21 april 2009
• ^[2] Alberto Alesina en Enrico Spolaore, The Size of Nations, Cambridge, Massachusetts: MIT Press, december 2003, 271 blz.
• ^[3] Planned Parenthood v. Casey, 505 US 833, 955 (1992), Antonin Scalia concurring in part and dissenting in part
• ^[4] Matthias Storme, In necessariis diversitas, Vlaamse conservatieven, dinsdag 22 december 2009
• ^[5] Roe v. Wade, 410 US 113 (1973), 7–2 beslissing
• ^[6] Stijn “Adhemar” Vandamme, De Kunst van het Verheffen van Immobilisme tot Kunst, Gedachterstand, donderdag 18 december 2008

Barack Obama (Dem.–IL) is kleinzoon van een Keniaanse migrant die naar de Verenigde Staten trok. Nicolas Sarkozy (UMP) is de zoon van een Hongaarse migrant die zich in Frankrijk vestigde. Toch kan je bezwaarlijk beweren dat Obama geen Amerikaan is, of Sarkozy geen Fransman. In Frankrijk zwengelt Sarkozy zelf het debat aan over wat het begrip “Franse nationale identiteit” nu eigenlijk inhoudt, en daarin laat hij zijn eigen mening niet onbetuigd.^[1]

Enkele generaties geleden trokken Vlamingen en Italianen met duizenden naar Wallonië om er te gaan werken in de mijnen en de metaalindustrie. Afgaand op de familienamen, zijn hun afstammelingen toch vrij goed vertegenwoordigd in de huidige Waalse politieke elite.

En ook bij ons is het “bloed en eer” verhaal dat in extreemrechtse milieus leeft, een grote leugen. Het bloed dat door Vlaamse aderen vloeit kan bezwaarlijk “puur Vlaams” genoemd worden. Doorheen de eeuwen is zowat heel Europa in Vlaanderen op bezoek geweest: de Spanjaarden, de Oostenrijkers, de Fransen, de Nederlanders, de Duitsers twee keer kort. Dat laat genetische en culturele sporen na.

Dit alles om duidelijk te maken: migratie is geen nieuw fenomeen, het is van alle tijden. Ondanks de overheersingen door, en de instroom van nieuwelingen uit alle uithoeken van het continent, heeft de Vlaamse identiteit goed standgehouden. Ook in andere delen van de wereld beschrijven de woorden “kleurdoos” en “smeltkroes” de samenleving treffend, en bleven dramatische gevolgen uit.

De recente en huidige instroom van nieuwkomers uit Turkije, Marokko, Oost-Europa, … hoeft volgens mij dan ook niet onafwendbaar te leiden tot een clash of civilisations of een beschavingsragnarok. Al brengt dergelijk doemdenken ons wel dichter bij het gevreesde onheil.

Ik wil echter ook geen goednieuwsshow brengen en enkel de loftrompet over de multiculturele samenleving blazen. Multiculturaliteit verrijkt onze samenleving, maar het brengt ook spanningen en problemen met zich mee. Decennialang heeft de overheid allerlei immigratie-gerelateerde problemen onder de mat geveegd en ontkend; de ogen toegeknepen voor wantoestanden allerhande. De problematiek werd gemonopoliseerd door extreem-rechts; de rest van het politieke spectrum stond erbij en keek ernaar. Het is de verdienste van het Vlaams Blok/Belang dat ze onvermoeibaar de problemen aanwees; het is niet haar fout dat niemand wilde luisteren. Als er spanningen waren, dan leerden de linkse dogma’s dat enkel eigen racisme of xenofobie daar de oorzaak van waren. Werd je overvallen door een groepje Marokkaanse boefjes, dan mocht je daar nog niet over klagen of links spelde je de les dat je verdraagzaam moest leren zijn. Een cordon sanitaire werd rond de boodschapper gespannen. Gelukkig beginnen recentelijk ook bij enkele intellectuelen ter linkerzijde de oogkleppen af te vallen.

De immigratie moeten we durven inperken. We zijn zowat het land met de meest open grenzen ter wereld, het land ook dat de minste voorwaarden oplegt om de nationaliteit te verkrijgen. Snel-Belgwet, weet u wel. Deze zomer, toen iedereen op vakantie was en de publieke opinie minder waakzaam, besliste de regering-Van Rompuy Un tot een nieuwe collectieve regularisatie, al mocht die niet zo genoemd worden. Nu half december loopt die op z’n einde, maar een vervolgmigratie door gezinshereniging komt nog op ons af. Zo hoort het dus niet. Net zoals de andere werven die Haiku Herman zogezegd heeft opgeleverd (begroting en energie), kan werfleider Sanchez zelfs in z’n mildste bui die knoeiboel onmogelijk goedkeuren.

Ik pleit er hoegenaamd niet voor om onze grenzen te sluiten. Maar we kunnen best de instroom inperken door individuele voorwaarden op te leggen, en die via een gestroomlijnde procedure te toetsen. De asielprocedure dient enkel voor wie op de vlucht is voor vervolging. Daarnaast kunnen we best ook economische immigratie toelaten, zeker voor diegene voor wie in onze economie plaats een (werk)plaats te vinden is. Het is best mogelijk om menselijke criteria te formuleren. Maar wie echt niet aan de criteria voldoet en (binnen redelijke termijnen) uitgeprocedeerd is, moet het land uit. Vandaag is het uitwijzingsbeleid zo goed als onbestaande. In de grootsteden leven duizenden ongehoorzame mensen met een bevelschrift het grondgebied (jaren geleden) te verlaten. Dat document hebben ze vaak op zak: hun naam staat erop, het doet dienst als identiteitsbewijs.

Het verhaal stopt niet bij beperking. We moeten maximaal inzetten op integratie en inburgering van de nieuwe Vlamingen. Het burgerschap brengt rechten met zich mee, maar ook verantwoordelijkheden. Alles begint bij de taal. De Vlaamse Overheid doet zeker goede inspanningen. Maar toch, nog te vaak merken we dat de allochtonen hun kindjes niet naar de kleuterklas sturen, zodat die hun lager onderwijs beginnen met een serieuze taalachterstand. De taalachterstand wordt al vlug een leerachterstand, en in het middelbaar volgt de volledige afdaling van het watervalsysteem. Onderzoek toont aan dat de nieuwkomers, maar ook de migranten van de tweede en latere generaties, zich zelden Vlaming voelen, of Belg.^[2] Enkel met de stad waar ze wonen, voelen ze enige band. Dat is jammer. Te veel onder hen treden niet toe tot Vlaanderens sociaal weefsel, trekken hun plan met een netwerk dat niet verder reikt dan de eigen familie en de eigen (etnische) buurt. Slechts enkelen slagen erin de sociale ladder op te klimmen. De impact van gebrekkige taalkennis valt daarin niet te onderschatten.

We mogen natuurlijk niet veralgemenen: natuurlijk zijn er ook immigranten die kansen gegrepen hebben. Aan de nieuwe Vlamingen kunnen we deze rolmodellen aanreiken. Jaarlijks zet N-VA een verdienstelijke nieuwe Vlaming in de bloemetjes met de Ebbenhouten Spoor. Dit jaar mocht senator Louis Ide die overhandigen aan zijn collega-arts Nasser Nadjmi.^[3] De man die Iran ontvlucht is, is tegenwoordig een autoriteit in de maxillofaciale chirurgie. Laten we hopen dat dergelijke verhalen inspireren. Misschien staat ooit een Vlaamse Obama op…

Tot slot nog enkele woordjes over de islam. Die religie gaat gepaard met enkele praktijken en eisen die haaks staan op onze westerse waarden: slachting van dieren zonder verdoving, een grote scheiding tussen meisjes en jongens, gedwongen uithuwelijkingen, de eis dat afbeeldingen en cartoons van de Profeet gecensureerd worden, … We mogen dat niet zomaar aanvaarden. Zolang de overheid de indruk geeft hierin te kort te schieten, zal de roep om andere maatregelen, zoals een algemeen hoofddoekenverbod in de volledige publieke ruimte, of een minarettenverbod, steeds luider klinken. Met dergelijke surrogaatmaatregelen wordt geen enkel maatschappelijk probleem aangepakt, maar dat deert niet: als tegenreactie tegen de dhimmitude van de overheid, doet zo’n welgemeend signaal van “Dimmen, hé!” misschien deugd. Maar vooruit geraken we er niet mee.

Referenties

• ^[1] Nicolas Sarkozy (UMP), discours geven in La Chapelle-en-Vercors, op donderdag 12 november 2009
• ^[2] Marokkanen en Turken voelen zich weinig Vlaming, Gazet van Antwerpen, maandag 23 november 2009
• ^[3] Louis Ide, Derde ebbenhouten spoor: Nasser Nadjmi, blogpost, dinsdag 1 december 2009

In deze moderne tijden is het landeigendom verder nog veel fundamenteler ingeperkt: tegenwoordig bestaan er allerhande regelgevingen ruimtelijke ordening, bouwvoorschriften, aparte zones met verschillende planologische bestemmingen, … De wetgever heeft zich het recht toegeëigend mee te bepalen wat je wel of niet mag bouwen op je eigen grond. Een tuinhuisje in de tuin, of een zwembad? Een stuk grond nalaten aan een congregatie van slotzusters om er een klooster te laten bouwen?^[1] Eerst even controleren of het wel mag!

Begrijp me niet verkeerd: een ruimtelijkeordeningsbeleid is niet noodzakelijk verkeerd. Integendeel, het uitblijven van dergelijke regelgeving tot de jaren 1960^[6] leidde tot een situatie van ruimtelijke wanorde die zich tot op vandaag laat voelen. Lintbebouwing is daar slechts één symptoom van. Zeker in een dichtbevolkt land als Vlaanderen is een centrale visie op landschapsarchitectuur en stedenbouw geen overbodige luxe.

En laten we eerlijk zijn: het feit dat een stuk grond in woongebied ligt, is niet alleen een beperking van wat de eigenaar met die grond mag doen — hij mag er niet zomaar een fabriek op bouwen — maar tevens ook een garantie en rechtszekerheid: de buren en de eigenaars uit de omgeving mogen dat evenmin. Hetzelfde geldt voor architecturale voorschriften die ertoe moeten lijden dat de eenheid van stijl bewaard blijft. (Helemaal absoluut is zo ’n garantie echter niet: als er voldoende politieke wil is voor een alternatief project, raken ruimtelijk structuurplan en bestemmingsplan aangepast. Desnoods moet er een heel dorp weg.^[2])

Maar mijn punt blijft: tegenwoordig heeft een grondeigenaar niet de vrijheid en het alleenrecht om te bepalen hoe zijn grond gebruikt wordt; de overheid moeit zich. En in een democratie vertegenwoordigt de overheid het volk.

Minaretten

De vanzelfsprekendheid van die inmenging maakt het mogelijk dat een volk zich uitspreekt tegen de bouw van nieuwe minaretten. Aldus maakten de Zwitsers gisteren van hun directe democratie gebruik om precies dat verbod in te voeren. Het verbod werd gesteund door 57,5 % van zij die hun stem uitbrachten, de opkomst bedroeg 53,4 %. In 22 van de 26 kantons steunde de meerderheid het verbod.^[7] Tja, als een overheid, in naam van het volk, een gebied mag uitroepen tot tuinhuisvrije zone (met uitzondering voor de koterij die er al stond), waarom zou een volk haar land dan niet mogen uitroepen tot minaretvrije zone (met uitzondering van de vier die er al staan)?

Zelf ben ik uitgesproken tegenstander van het minarettenverbod. Zo ’n torentje op een moskee stoort mij evenmin als een kerk met een kerktoren, of een commerciële wolkenkrabber. Ik kan begrijpen dat geval per geval rekening gehouden wordt met hoeveel zonlicht de buren ontnomen wordt, en mogelijke landschapsverstoring. Maar een goede reden om minaretten overal te lande te verbieden, terwijl andere torens wel nog kunnen, kan ik absoluut niet bedenken. Het lawaai dat vanuit een minaret de omgeving in gestuurd wordt, moet wat mij betreft wel aan banden worden gelegd, maar opnieuw: dat geldt voor een beiaard van een kerktoren (of van een belfort) evenzeer.

Filip Dewinter (Vlaams Belang) stelde vandaag voor om ook in Vlaanderen een minarettenverbod in te voeren, maar gelukkig vindt hij geen steun bij andere partijen.^[8]

Maar om nu te zeggen dat Zwitserland sinds gisteren geen democratie meer is,^[9] kom nou! Moslims mogen er nog steeds hun godsdienst beleven, en moskeeën bouwen om er hun geloof in te belijden. Zonder torentjes, weliswaar.

Surrogaat

De tegenstanders van het minarettenverbod hebben gelijk als ze stellen dat de Zwitsers mogelijk andere dan alleen architecturale en stedenbouwkundige overwegingen lieten meespeelden in hun beslissing. Dat lijkt mij zelfs heel waarschijnlijk.

Het gaat om meer dan “een gebrek aan moed, een verschrikkelijk en bekrompen gebrek aan vertrouwen in hun nieuwe islamitische burgers”.^[10] De islam boezemt schrik in. Het valt niet te ontkennen, sommige moslims hebben heel wat op hun verlanglijstje staan. Het is verkeerd al deze verzoeken in de mond van iedere moslim te leggen — de gemiddelde moslim (man en vrouw) wil in deze moeilijke economische tijden vooral zijn job niet verliezen en denkt aan de facturen die hij maandelijks moet betalen.^[11] Maar anderzijds valt het continu op hoe oorverdovend stil de kritiek vanuit de “gematigde” moslimgemeenschap op (de eisen van) de “radicale” geloofsgenoten wel is en blijft.

Wat ons dan wel ter ore komt? De meisjes horen afzonderlijk turnles te krijgen, zonder jongens erbij. Op school hoort er een aparte bidplaats te zijn, met tapijt. Of eigenlijk twee: één voor de moslimjongens en ééntje voor de moslimmeisjes. De moslimvrouwen horen op eigen uren over het zwembad en de sporthal te kunnen beschikken, mannen niet toegelaten. Het vlees in de kantine hoort steeds halal te zijn. De dieren mogen voor het slachten dan ook niet verdoofd worden. Varkensvlees op school is uit den boze. Tijdens de ramadan mogen de verwachtingen minder veeleisend zijn: men moet begrijpen, het lichaam is die maand wat zwakker. Als de school op uitstap gaat, horen oudere broers te moslimmeisjes te kunnen chaperonneren. Spijbelen op moslimfeestdagen hoort door de vingers te worden gezien. Evolutietheorie en seksuele opvoeding mogen niet gegeven worden; en de idee dat er niets verkeerd zou zijn met homoseksualiteit, niet verkondigd. Afbeeldingen en cartoons van de Profeet moeten worden gecensureerd, kritiek op de islam verboden. De moslimmeisjes horen eigenlijk altijd apart les te krijgen, zonder jongens erbij. En gelieve geen vragen te stellen als een moslimdochter na een vakantie in het thuisland niet terugkeert: ze is uitgehuwelijkt, maar daar heeft niemand buiten de familie zaken mee.

Wat volgens mij vooral angst aanjaagt, is de mate en de snelheid waarmee een deel van deze eisen ingewilligd worden. Dat roept bedenkingen op. Onder het aloverheersend regime van politieke correctheid, is het echter onkies de nieuwe “terms and conditions” van de multiculturele samenleving in vraag te stellen.

Het wordt tijd dat we als samenleving duidelijk stellen: tot hier en niet verder. Een dochter tegen haar wil uithuwelijken, tolereren we niet. De evolutietheorie moet op school onderwezen worden en ook seksuele opvoeding behoort tot de eindtermen. De gelijkheid tussen man en vrouw is een fundamentele basiswaarde. Aan de vrijheid van meningsuiting raken we niet. En verdoving gebruiken bij slachting, is toch het minimum dat we kunnen doen in het kader van dierenwelzijn.

Zolang de overheid de indruk geeft hierin te kort te schieten, zullen surrogaatmaatregelen aan populariteit winnen. Naast het minarettenverbod denk ik bijvoorbeeld aan het voorstel voor een algemeen hoofddoekenverbod^[12] (dus niet alleen op school en achter de loketten van de neutrale overheid). Met dergelijke surrogaatmaatregelen worden geen maatschappelijke problemen aangepakt, maar dat deert niet: op z’n minst geeft men een duidelijk teken van “Dimmen, hé!” tegen de moslims. Als tegenreactie tegen de overdreven dhimmitude van de overheid, kan zoiets misschien deugd doen. Maar vooruit geraken we er niet mee.

Stop dus de symbolische onzin rond minaretten, en zeg waar het op aankomt.

Het instrumentarium ruimtelijke ordening, met haar helse bureaucratische procedures rond bouwaanvragen, kan stukken efficiënter. Het islamdebat eveneens.

Voetnoten

• ^[1] Een deel van het Koninklijk Domein in Opgrimbie werd door koning Boudewijn I in zijn laatste wilsbeschikking nagelaten aan de Monialen van de Monastieke Familie van Betlehem, Maria Ten-Hemel-Opgenomen en de Heilige Bruno. Op maandag 1 februari 1999 vernietigt de Raad van State de bouwvergunning;^[4] op dinsdag 31 maart 2009 werd de vernietiging bevestigd.^[5]
• ^[2] Het geplande Saeftinghedok bedreigt het dorp Doel. Voor de uitbreiding van de Antwerpse haven werden eerder al op de rechter-Scheldeoever de dorpen Oosterweel, Oorderen, Wilmarsdonk en Lillo van de kaart geveegd. Het gebied waar Oorderen stond, werd voor een prikje ter beschikking gesteld aan General Motors, en is vandaag (nog) de fabriek Opel Antwerpen.

Referenties

• ^[3] United States v. Causby, 328 US 256, 261 (1946)
• ^[4] Arrest nr. 78 465 van maandag 1 februari 1999 van de Raad van State
• ^[5] Arrest nr. 192 085 van dinsdag 31 maart 2009 van de Raad van State
• ^[6] Tot aan de wet van donderdag 29 maart 1962 houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedebouw, Belgisch Staatsblad van donderdag 12 april 1962, blz. 3 000
• ^[7] Votation no. 547, Résultats finaux officiels provisoires, update van zondag 29 november 2009 om 16:31:59
• ^[8] Lotte Alsteens, Vlaams Belang krijgt geen steun voor minarettenverbod, De Standaard, maandag 30 november 2009
• ^[9] Charles Bricman, Dupont-Lajoie est donc Suisse…, On a des choses à se dire, zondag 29 november 2009
• ^[10] Tariq Ramadan, My compatriots’ vote to ban minarets is fuelled by fear, maandag 30 november 2009, ook gepubliceerd in The Guardian
• ^[11] Loutfi Belghmidi, Het heeft niet altijd met de islam te maken, VRT Blogs, donderdag 22 oktober 2009
• ^[12] Benno Barnard, Wim Van Rooy en Johan Sanctorum, Zomaar een lapje stof…, Visionair België, donderdag 10 september 2009

Het is in dit atheïstisch en vrijdenkend taalminnend studentengenootschap niet de gewoonte een argument te beginnen met “Het staat geschreven in de Bijbel”. Eigenwijs doe ik dat toch.

Tot vier maal toe staat geschreven in de Evangeliën dat in die dagen, kort voor het Joodse pesachfeest, de heer Jezus Christus het meer van Galilea overstak, om vervolgens naar een eenzame plaats in het omliggend gebergte te trekken.^[1] Ik was er vorige maand, en ik moet toegeven: ’t is een mooie streek. Echt eenzaam was-Ie er niet, want een massa fans volgde Hem: ongeveer vijfduizend man. Bij dergelijke evenementen ligt de schatting van politie en brandweer traditioneel lager dan die van de organisatie. Waarschijnlijk heeft Matteüs bij de ordediensten zijn oor te luisteren gelegd, want hij spreekt slechts over vierduizend man. In ieder geval werden vrouwen en kinderen werden niet meegeteld, wegens onbelangrijk.

Een niet-onbelangrijk aspect van dat optreden, was een organisatorische kwestie: er was geen catering voorzien. Jezus kon het niet laten Filippus met dat logistiek probleem op te zadelen. “Zeg, Filippus, waar zijn de eetkraampjes voor al die mensen?”^[2] Eigenlijk deed-Ie dat vooral om Filippus te treiteren — Hij wist zelf wel een oplossing uit Zijn mouw te schudden.

Apostel Andreas had namelijk opgemerkt dat er in het publiek een jongetje was die vijf broden en twee gedroogde vissen bij zich had. Het was maar een klein jongetje; het kostte dan ook weinig moeite om dat jochie zijn proviand afhandig te maken.

Typisch christelijk werd het brood gedeeld. Dat was voor alle duidelijkheid geen eucharistie, daar het Laatste Avondmaal nog niet plaatsgevonden had, en dus nog niet herdacht kon worden. Bijgevolg waren er nog geen complicaties met brood dat eigenlijk substantieel Jezus’ lichaam zou zijn, was transubstantiatie versus consubstantiatie nog geen twistpunt. Kortom: geen kannibalistische toestanden. Gewoon brood dat gedeeld werd. En vissen.

Nu is, in de realiteit, voor gewone stervelingen zoals wij, brood een rivalair goed. Stel dat ik een brood heb, en Anna en ik hebben honger. Ik kan mijn brood zelf opeten. Dat is mijn recht, het is nu eenmaal mijn eerlijk verdiend brood. Daarmee is mijn honger gestild, maar die van Anna niet. Alternatief kan ik het brood met Anna delen. Als ik het brood mooi in twee deel, kunnen Anna en ik elk een half brood eten. Ik kan ook galant Anna het volledige brood schenken, maar dan moet ik zelf op mijn kin kloppen. Wat ik ook doe, zonder bijkomend brood van buitenaf, zal het stuk brood dat ik eet en het stuk brood dat Anna eet samen nooit meer dan één brood vormen. Ieder stuk dat ik eet, kan Anna niet eten. Brood is, zoals zoveel tastbare dingen, een rivalair en schaars goed. Om met die schaarste van rivalaire goederen om te gaan, heeft mensheid “eigendom” ingevoerd: een fundamentele peiler van onze maatschappijordening.

Jezus was echter, volgens de evangelisten, “ne straffe gast”. Hij nam die vijf broden en twee vissen, en sprak een dankgebedje en een toverspreuk over uit. Voorwaar, de evangelisten zeggen u: Jezus slaagde erin om — hocus pocus — plaatselijk en tijdelijk het rivalair karakter van die broden en vissen op te heffen. Heel de menigte kon van de broden en vissen eten, zoveel ze maar wilden. (Of ze grote honger hadden, is niet geweten. En misschien waren er wel mensen die brood en vis zo beu waren als koude pap en hummus, daar wordt niets over vermeld.) Maar het vertelseltje bericht wel verder dat Jezus achteraf de restjes liet ophalen, om niets verloren te laten gaan. Met de overgebleven brokken brood vulden de apostelen twaalf korven. Althans volgens 3 van de 4 evangelisten. Opnieuw is het Matteüs die dwars ligt, volgens hem bleven er slechts zeven manden restjes over.

Het doet er eigenlijk ook niet toe of er nu vierduizend of vijfduizend mannen aanwezig waren, of er nu zeven of twaalf manden over waren, of je dit wonderlijk verhaal gelooft of niet.

Ik zou voornamelijk het willen hebben over het moreel aspect van Jezus’ handelingen. Gesteld dat dit verhaal echt gebeurd is, is Jezus’ gedrag hier ethisch correct? Daarbij heb ik het niet over de tovenarij. In principe laat het Oud Testament niet toe om te gaan met tovenaars en magiërs,^[3] en mag Jezus van geluk spreken dat hij een man is want een vrouwelijke tovenares verdient de doodstraf.^[4] Maar ik wil eigenlijk vooral focussen op Zijn gedrag ná het mirakel.

Daar staat Hij dan, met niet-rivalair brood en niet-rivalaire vissen in Zijn handen. Mag men dat zomaar delen?

Het staat buiten kijf dat het uitdelen van brood en vissen economische repercussies heeft. Mocht Jezus het brood en de vissen niet betoverd hebben, had het jongetje gouden zaakjes kunnen doen. De wet van vraag en aanbod leert dat bij een klein aanbod aan gegeerde goederen, de aanbieder er hoge prijzen voor kan vragen. Zelden was het antwoord op Scooter’s vraag “How much is the fish?” zo hoog. Die kleine had rijk kunnen worden.

Of misschien bevonden er zich aan de voet van de berg wel handelaars die voedsel verkochten. Een massa van duizenden hongerigen kon voor hen een mooie omzet betekenen. Maar toen de aanwezigen allemaal à volonté gratis voedsel toebedeeld kregen, was dat voor die mogelijke kleine zelfstandigen wel een streep door hun rekening. En ook hun leveranciers — bakkers, vissers — hadden zonder Jezus’ mirakel meer kunnen verdienen.

Denkt er trouwens iemand aan die éne arme bakker en die éne arme visser? Uiteindelijk heeft die bakker wel die vijf broden gebakken, en heeft die visser wel die twee vissen uit het water gevist. Horen zij niet vergoed te worden?

Ho, maar, wacht eens even! Die bakker en die visser zijn reeds betaald! Die broden en die vissen zijn op een bepaald moment van eigenaar veranderd. Als we er eventjes van uit gaan dat het kleine jongetje geen dief is, dan werd bij die transactie hoogstwaarschijnlijk een al-dan-niet-monetaire tegenprestatie geleverd. Eens het brood de eigendom werd van het jongetje, heeft de bakker er geen zaken meer mee wie van het brood eet, of met hoeveel personen. En heeft hij al helemaal geen bijkomend recht op vergoedingen per persoon die ervan eet. Ook al is het brood uitzonderlijk niet-rivalair gemaakt.

Hoe absurd zou het zijn dat Jezus het niet-rivalair brood niet zou mogen delen zonder toestemming van de bakker, of de niet-rivalaire vissen niet zou mogen uitdelen zonder de visser te vergoeden!

Toch is dat de logica die men ons probeert op te dringen: dat is de doctrine van intellectuele eigendom. Informatie is van nature uit niet-rivalair, daar is geen mirakel voor nodig. Als ik een melodietje met Anna deel, ben ik het niet kwijt. Evenmin is het zo dat we, na het delen, beiden slechts elk van een helft van het melodietje kunnen genieten. Als ik een mp3’tje met Anna deel, hebben we beide het volledige bestand, zonder dat de bitrate of kwaliteit erdoor gehalveerd is. Informatie kent geen rivaliteit. Er hoeft geen schaarste te zijn aan kopies. We worden er met z’n allen niet beter van om kopies kunstmatig (via wetgeving) schaars te houden. (Ook al hebben enkelen daar economisch voordeel bij.)

Dat geldt voor alle soorten ideeën, gedachten, en informatie. Thomas Jefferson wist het al:

Als de natuur iets gemaakt heeft dat minder vatbaar is voor exclusieve eigendom als al de rest, is het wel de actie van een denkende macht, wat we “een idee” noemen, dat door een individu exclusief bezit kan worden, zolang hij het voor zichzelf houdt; maar op het moment dat een idee onthuld wordt, dwingt het zichzelf in het bezit van elkeen, en kan de ontvanger er zich niet van onteigenen. Het heeft dan ook de eigenaardige eigenschap dat niemand er minder van bezit, omdat iedereen het geheel van het bezit. Wie van mij een idee krijgt, ontvangt de instructie zonder de mijne te verminderen; zoals hij die zijn kaars bij de mijne aansteekt, mij niet in het donker zet.

→ Thomas Jefferson^[5]

Amen.

Referenties

• ^[1] Matteüs 15:29–39; Marcus 6:30–44; Lucas 9:10–17; Johannes 6:1–15
• ^[2] Johannes 6:5b, eigen parafrasering
• ^[3] Deuteronomium 18:10–11
• ^[4] Exodus 22:17
• ^[5] Thomas Jefferson, brief aan Isaac McPherson van woensdag 13 augustus 1813

Waarom? Omdat de drie heren in de moslimsymbolen — zowel de dracht van de hoofddoek als de bouw van moskeeën — een bedreiging zien voor de Europese cultuur en beschaving.

Een eerlijke analyse leidt echter tot de onontkoombare vaststelling dat de hoofddoek […] vooral een tactisch wapen is in een poging om onze publieke sfeer te infiltreren met symbolen die pas achteraf hun volle inhoud zullen prijsgeven. Het beste bewijs is, dat de moslims er niét voor kiezen om zelf onderwijs in te richten (een grondwettelijk recht), maar de symbolen liever exporteren naar andere ruimtes die in hun vizier liggen. Zoals een gemeenschapsschool. “Iedere hoofddoek is een vlag, geplant in het hart van het westen”, zo luidt het in die middens. […]

De bouw van een moskee is een door Allah bevolen acte met een onomkeerbaar karakter. Het is een plek die aan onze Westerse invloedssfeer definitief wordt ontrukt — we zeggen niét dat alle moskeeën oproepen tot terrorisme — en dus een bruggenhoofd vormt in een mondiaal veroveringsproject. Dat is gewoon de aard van het beestje: de islam is expansief, totalitair, onverdraagzaam, monothetisch en anti-modern.

→ Benno Barnard, Wim Van Rooy en Johan Sanctorum^[1]

En hoe weten ze dat allemaal? Wel, u moet ook maar eens wat websites uit “die kringen” gaan bezoeken.

Selectieve interpretatie

Ik ontken geenszins dat de expansieve, totalitaire, onverdraagzame, monothetische en anti-moderne islam in Europa bestaat. Maar daarom is nog niet iedereen die een hoofddoek opzetten wil adept van deze variant.

De Vlaamse Leeuw — en dan vooral de Strijdleeuw, die met zwarte klauwen — wordt in Fransdolle kringen net zo negatief uitgelegd: het zou het symbool zijn voor een gesloten, op zichzelf terugplooiend, nauwdenkend, agressief, xenofoob Vlaanderen. Dat is niet noodzakelijk verzonnen: een deel van de Vlaamse Beweging heeft wel degelijke donkerbruine en racistische kantjes, en ook zij zwaaien wel eens de zwartgeklauwde Leeuwenvlag. Met wat er te lezen valt op de websites uit “die kringen” kan men heel wat kritiek onderbouwen.

Wie de fouten van het deel projecteert op het geheel (van de Vlaamse Beweging), is minstens even blind als wie de foute delen niet wil zien. De Leeuwenvlag — een symbool dat mij na aan het hart ligt — verbeeldt evenzeer het Vlaanderen dat volwassen, matuur en zelfbewust wordt; eindelijk op eigen benen wil staan; gastvrij is tegenover iedereen die elementair respect voor haar cultuur wil opbrengen; en open staat naar de wereld (en niet alleen omdat buitenlandse handel en export een belangrijk deel van haar welvaart genereert).

Om dezelfde reden is het fout te ontkennen dat de hoofddoek evenzeer een “gematigde” moslimgodsdienstbeleving kan symboliseren. Soms krijg ik de indruk dat een correlatie bestaat: hoe minder-volledigbedekkend, hoe kleuriger en hoe fleuriger het stukje stof, grosso modo hoe onwaarschijnlijker de totalitaire en onverdraagzame invulling van de islam door de draagster.

Vrijheid van meningsuiting door vrije klederdracht

Maar zelfs als moslima’s hun geloof strikt en fundamentalistisch invullen, dan nog is dat geen goede reden om hen het dragen van een hoofddoek in de publieke sfeer te ontzeggen. Aan de buitenwereld tonen dat men een religie aanhangt door religieuze symbolen te dragen, hoort te vallen onder de vrijheid van meningsuiting. U weet wel: die hoeksteen van de Europese cultuur en beschaving.

De vrijheid van meningsuiting — en bijgevolg de vrijheid van klederdracht — zou moeten gelden voor iedereen.^[2] Óók voor racisten. Óók voor belgicisten. Óók voor ruimtevaartontkenners. Óók voor Hitler-fans en negationisten. Óók voor gelovigen. Óók voor moslims.

Rik Torfs merkt terecht op dat de vrijheid van meningsuiting in geloofszaken van twee kanten onder vuur ligt: het recht op het dragen van religieuze symbolen wordt in vraag gesteld, en “in ruil” wordt ook het recht om kritiek te uiten op religie serieus ingeperkt (omdat gelovigen het recht zouden hebben om niet in hun religieuze gevoelens gekwetst te worden).^[3] Beide inperkingen gaan mij te ver.

Ik ben een groot voorstander van het recht op vrije meningsuiting. Maar niet in alle omstandigheden. Een werkgever kan en mag vestimentaire regels opleggen aan zijn werkgevers. Net als een schooldirectie niet zomaar alles moet aanvaarden van de leerlingen.^[2]

Referenties

• ^[1] Benno Barnard, Wim Van Rooy en Johan Sanctorum, Zomaar een lapje stof…, Visionair België, donderdag 10 september 2009
• ^[2] Stijn “Adhemar” Vandamme, De tip van de sluier, Gedachterstand, dinsdag 30 juni 2009
• ^[3] Rik Torfs, God en zijn godsdiensten, De Standaard, donderdag 10 september 2009, blz. 21

Eerst is er de vraag of SABAM wel doet wat ze zegt dat ze doet: het geïnde geld correct onder de artiesten en uitgevers verdelen. In 2007 werd SABAM in verdenking gesteld van vervalsing van haar jaarrekeningen, het misbruik van vertrouwen van haar leden en het witwassen van verduisterde gelden.^[1] Van transparantie is er nauwelijks sprake, waardoor er zware twijfels rijzen of SABAM haar inkomsten wel voldoende naar de artiesten en uitgevers laat vloeien, en of er onderweg niet te veel aan de vingers blijft plakken, verdoezeld onder een warrige financiële werking.

Maar de grootste kritiek op SABAM gaat over de andere kant, de kant waar niet alleen de artiesten mee te maken krijgen: de inning.

Lijst Dedecker en Jong VLD zijn vooral verbolgen over het akkoord tussen de werkgeversorganisatie VBO en SABAM, met een regeling voor bedrijven met meer dan 5 werknemers die beschermde muziek willen laten klinken op de werkvloer, in de refters en tijdens de bedrijfsfeesten.^[2][3] (Een regeling voor het betalen van auteursrechten voor muziek in de voor het publiek toegankelijke winkelruimtes, bestond al langer.) Eerder dit jaar stak SABAM al een tandje bij om intensiever en agressiever te gaan innen bij onthaalmoeders (voor zover die niet bij hen thuis op de kinderen passen), en bij de scholen.

Toch is het volgens mij hier niet zozeer SABAM, maar de wetgever die in de fout ging. SABAM perst de laatste eurocent overal waar ze geld vinden kan. ’t Zijn geldwolven, zoveel is duidelijk. Het is inderdaad jammer dat SABAM zo ver gaat, maar het is vooral erg dat de wet deze praktijken toestaat, en zelfs aanmoedigt.^[4] En dus is het in de eerste plaats de wet die aangepast moet worden!

Lijst Dedecker en Jong VLD vragen zich af of de werkvloer van privé-bedrijven wel “openbare ruimte” is. In de wetgeving die nu geldt, is dat inderdaad niet helemaal duidelijk, maar verschillende rechtbanken oordeelden van wel.

Animo schaart zich dan weer opmerkelijk expliciet achter het principe van auteurs- tot uitvoerdersrechten, zonder enige kanttekening te maken bij de overdreven lengte en excessieve reikwijdte ervan. Wel trekt ze van leer tegen SABAM omdat die het innen van auteursrechten niet beperkt tot bedrijven, maar tevens ook aanklopt bij kleuterscholen en kindercrèches, bij sociaal-culturele (jongeren)verenigingen en de jeugdhuizen.^[5]

Animo pleit, onder het motto “Ram SABAM”, voor het afschaffen van auteursrechten voor alle organisaties, waar muziek niet gebruikt wordt voor commerciële doeleinden. De lijst is vrij uitgebreid: jeugd-, sport- en cultuurverenigingen; kinderopvang, onderwijs, sociale instellingen en bejaardentehuizen; private feesten. Animo rekent ook de wachtkamer van vrije beroepen en de werkvloer en refters van bedrijven onder plaatsen met “niet-commerciële bedoelingen”. En niet alleen de auteursrechten (die door SABAM worden geïnd) moeten worden afgeschaft, maar ook de uitvoerdersrechten (de billijke vergoeding). Heel lovenswaardig allemaal! So far, so very good.

Maar in de plaats van de huidige regeling pleit Animo voor “een cultuurpot”, die betaald moet worden uit “algemene middelen”, en verdeeld onder “kleine artiesten” op basis van “hun cultureel engagement”. Ik zie totaal niet in volgens welk scheefgetrokken wereldvisie dit een eerlijke(re) regeling zou zijn.

Beste Animo, als je cultuursubsidies wil optrekken, noem ze dan ook cultuursubsidies.

Hoe slecht de regelingen rond auteurs- en uitvoerdersrechten ook zijn, in principe kan iedereen die betalingen vermijden door geen muziek te beluisteren en niets met enig intellectueel werk te doen; of door enkel muziek te beluisteren waarvan het lied en de uitvoering zich in het publieke domein bevinden, of door de rechthoudenden onder een Creative Commons-licentie geplaatst werden. Bij een cultuurpot “uit algemene middelen” kan men dat niet. Iedere belastingsbetaler betaalt dan, of die nu naar muziek luistert of niet. Zelfs als je akkoord gaat met het principe van auteursrechten, zou je toch moeten begrijpen dat een regeling slechts redelijk en eerlijk kan zijn als ze uitgaat van een vermoeden van niet-gebruik. En, voor alle duidelijkheid: wanneer geen gebruik is vastgesteld, behoren er ook geen kosten aangerekend te worden aan de niet-gebruiker.

En hoe ontransparant en warrig SABAM ook werkt, in principe worden de auteurs- en uitvoerdersrechten verdeeld evenredig met (een schatting) van het aantal keer hun werk gespeeld wordt, onafhankelijk of het nu om “grote” of “kleine artiesten” gaat. Een verdeling op basis van “cultureel engagement” is precies gekozen om niet te moeten betalen aan de “grote” artiesten, die volgens Animo toch al rijk genoeg zijn. Animo ziet dus liever een bijkomend herverdelingsmechanisme tussen de artiesten, waarbij zelfs niet eens meer de moeite gedaan wordt om te doen alsof er enige principe van eerlijkheid mee gemoeid is.

Toch is het vermoeden van niet-gebruik in onze wetgeving eigenlijk al geschonden. Iedere keer je lege CD’tjes koopt, of een kopiemachine, betaal je een heffing aan Auvibel^[6] of Reprobel^[7]. Theoretisch is dat een vergoeding voor “thuiskopies”. Je kunt daar wettelijk niet onderuit, ook als je helemaal geen thuiskopies van beschermde werken maakt: ook als je helemaal geen beschermde muziek op je CD’tjes brandt, ook als je met je kopieertoestel alleen maar documenten uit het publiek domein kopieert.

En zelfs wanneer er sprake is van thuiskopies, waarom zou de gebruiker eigenlijk daarvoor moeten bijbetalen? Als een muziekliefhebber een CD koopt, betaalt hij reeds auteurs- en uitvoerdersrechten. Waarom zou hij moeten bijbetalen als je een back-up maakt van je CD? De kopies uitlenen mag hij sowieso niet.

De huidige wetgeving rond auteurs- en uitvoerdersrechten remt over het algemeen de culturele productie meer af dan dat ze die bevordert. Vandaag hinderen copyright en patenten het doel waartoe ze in het leven geroepen zijn: “to promote the Progreſs of Science and useful Arts”^[8]. Het evenwicht van de copyright bargain, de logica waarmee copyright een tweetal eeuwen geleden geïntroduceerd is, is al lang zoek. Het is hoog tijd voor een fundamentele inperking van “intellectuele eigendom”. Een mini-aanpassing waarbij alleen de grootste misbruiken weggewerkt worden, zal niet volstaan.

Referenties

• ^[1] Sabam verdacht van verduistering en witwas, De Morgen, vrijdag 26 oktober 2007
• ^[2] Lijst Dedecker, SABAM wordt de Taliban voor muziekartiesten en voor publiek, persbericht, zondag 16 augustus 2009
• ^[3] Jong VLD, Jong VLD wil dat SABAM een halt wordt toegeroepen, nieuwsbericht, zaterdag 15 augustus 2009
• ^[4] Wet van donderdag 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en de naburige rechten, Belgisch Staatsblad van woensdag 27 juli 1994, blz. 19 297, gewijzigd door meerdere rechtzettingen en aanpassingen, voor het grootste deel in werking getreden op maandag 1 augustus 1994
• ^[5] Animo, Animo ramt Sabam, nieuwsbericht, dinsdag 5 mei 2009
• ^[6] Koninklijk besluit van dinsdag 21 januari 1997 tot het belasten van een vennootschap met de inning en de verdeling van de vergoeding voor het kopiëren voor eigen gebruik, Belgisch Staatsblad van zaterdag 1 februari 1997, inwerkingtreding zaterdag 1 februari 1997
• ^[7] Koninklijk besluit van woensdag 15 oktober 1997 tot het belasten van een vennootschap met de inning en de verdeling van de vergoeding voor het kopiëren van werken die op grafische of soortgelijke wijze zijn vastgelegd, Belgisch Staatsblad van vrijdag 7 november 1997, blz. 29 873, inwerkingtreding donderdag 27 november 1997
• ^[8] Grondwet van de Verenigde Staten, artikel 1, sectie 8, clausule 8

De guardia civil was in het verleden al regelmatig het doelwit van ETA-aanslagen, niet enkel omdat deze paramilitaire politie het centrale gezag van Madrid symboliseert, maar tevens omdat ze ervoor bekend staat Baskische linkse separatisten keihard aanpakt — tot op het randje van het toelaatbare en er vaak ook over. In de landelijke streken van Baskenland staat de guardia civil bekend voor haar machtsmisbruik, brutaliteit, willekeur en gebrek aan verantwoording. Wat dat betreft heeft de guardia civil een slechte reputatie hoog te houden: gelijkaardige excessen in het Andalusië op het einde van 19de eeuw, in de strijd tegen la Mano Negra, zijn vereeuwigd in de gedichten van Federico García Lorca. En onder de dictatuur van Francisco Franco kon ze zich helemaal “uitleven”.

Vanzelfsprekend veroordeel ik deze aanslagen. Ook guardias hebben ouders, familie, vrienden, vriendinnen. Ook zij hebben dromen voor de toekomst. Een toekomst die twee van hen nu is ontnomen. Ook hen komt het recht op leven toe. Dat de Spaanse overheid de Basken hun volkerenrechten miskennen, is geen gegronde reden om de paramilitaire politieagenten in dienst van die overheid hun mensenrechten te ontnemen.

Maar laat ook dit duidelijk zijn: ik steun de Basken in hun eisen voor democratie, zelfbeschikkingsrecht, autonomie, en territoriale taalrechten voor het Baskisch over het gehele grondgebied van Euskal Herria. En ik betwijfel ten zeerste of de gewapende strijd van de ETA bijdragen kan tot een beter, zelfstandiger statuut voor de Basken.

Zelfs de eerste-generatie ETA-leden (uit de tijd dat ETA Franco’s rechterhand admiraal Luis Carrero Blanco ombracht) durven nu enkel nog met lijfwachten buitenkomen, daar die oud-leden de huidige wapenstrijd terecht openlijk zinloos hebben verklaard, en de huidige ETA-leden daar niet mee kunnen lachen. Je begrijpt dat de huidige ETA-leden geen doetjes zijn. Toch weiger de ETA met alle zonden van de wereld te overladen: ook de Spaanse overheid heeft boter op het hoofd.

Te beginnen met het feit dat ze het linkse nationalisme van Batasuna en aanverwante organisaties buiten de wet hebben gesteld.^[2] Wanneer partijen die electoraal rond de 15 % van een natie vertegenwoordigen niet meer gehoord worden (dat is dus nog een stapje erger dan een weigering om samen te werken via een cordon sanitair) en zich zelfs niet meer mogen verenigen, kan men nog bezwaarlijk van een democratie spreken. Het gaat hier om groeperingen van vooral uiterst-linkse nationalisten. Met uitzondering van hun nationalistische reflexen heb ik slechts weinig voeling met hun ideeëngoed. Toch verdedig ik hun vrijheid om hun meningen uit te dragen en hun vrijheid om zich te verenigen in politieke organisaties en partijen (wat uiteraard niet het recht inhoudt hun strijd gewelddadig te voeren). Batasuna keurt het politiek geweld (officieel) ook niet goed, maar spreekt over “een verleiding” wanneer democratische middelen (om een doel te bereiken) ontzegd worden.^[3]

Hierbij dient opgemerkt te worden dat de gematigd conservatieve centrum-nationalisten van EAJ–PNV, Europees aangesloten bij ALDE–EDP, wel nog steeds wettelijk erkend worden. De officiële reden voor dit belangrijke verschil is dat EAJ–PNV expliciet het geweld van de ETA veroordeelt; de nationalisten aan de linkerkant weigeren zich (negatief) over de acties van de ETA uit te laten zolang ook Spanje de mensenrechten van de politieke gevangenen op grote schaal met de voeten treedt.

Want ook op dat punt valt Spanje heel wat te verwijten. Spanje heeft bijzondere rechtbanken ingericht voor “terroristen”. Ik zet dat woord bewust tussen aanhalingstekens want de Spaanse definitie van dat woord is zo breed dat er ook veel pro-Baskisch activisme onder valt dat niets meer met terrorisme te maken heeft (zoals actief lidmaatschap in links-nationalistische verenigingen).^[4]

Voor deze Baskische politieke gevangenen heeft Spanje speciale maatregelen uitgewerkt. Vooreerst worden ze allen verspreid over 80 gevangenissen achter tralies gehouden, honderden kilometers ver van huis. De laatste jaren werden 656 gevangen incommunicado^[5] gezet, wat betekent dat ze zelfs geen contact konden hebben met hun medegevangenen, meestal voor langer dan 2 dagen (wat internationaal op zichzelf als wrede, onmenselijke of onterende behandeling beschouwd wordt). Van die 656 incommunicado gevangen maakten er 445 melding van foltering. We gaat hier om fysiek geweld, verstikkingstechnieken (water boarding), slaapdeprivatietechnieken en blootstelling aan extreem lawaai, hitte, kou, vochtigheid, … De guardia civil wordt ook beschuldigd gevangenen slagen en verwondingen met diverse gereedschappen toe te dienen, gebruik te maken van elektrische schokken en zelfs gevangenen seksueel te vernederen door voorwerpen in de vagina of de anus van gedetineerden in te brengen.^[6]

Vorige week, op reis met Jong N-VA in Baskenland, spraken we met een Martxelo Otamendi, hoofdredacteur van Berria, voorheen Egunkaria, de enige krant die dagelijks in het Baskisch het nieuws verslaat. In februari 2003 werden hij en zijn collega-journalisten opgepakt, vijf dagen “verhoord” en gefolterd.^[7] Ook dat incident is geen geïsoleerd geval.

Met dit alles wil ik het geweld van de ETA zeker niet goedpraten. Wel hoop ik dat wie het geweld van de ETA afkeurt, niet nalaat ook de ontoelaatbare mensenrechtenschendingen van Spanje minstens even sterk te veroordelen.

Het is toch hemeltergend dat dit vandaag nog in de Europese Unie plaatsgrijpt.

Referenties

• ^[1] Ine Roox, Twee doden bij aanslag ETA op vakantie-eiland Mallorca, De Standaard, donderdag 30 juli 2009
• ^[2] Ley Orgánica 6/2002, del jueves, 27 de junio 2002, de Partidos Políticos, Boletín Oficial del Estado, número 154 del viernes, 28 de junio 2002
• ^[3] Paul Moss, Basque grievances nourish Eta, BBC News, vrijdag 22 juni 2007
• ^[4] Promotion and Protection of All Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, Including the Right to Development, Report of the Special Rapporteur on the Promotion and Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms while Countering Terrorism, Martin Scheinin, Addendum, Mission to Spain, Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties, dinsdag 16 december 2008, blz. 6–7
• ^[5] Amnesty International, Call on the Spanish authorities to end incommunicado detention in Spain, dinsdag 26 juni 2009
• ^[6] Behatokia, Comments to the Committee Against Torture for consideration in the list of issues that will be adopted at the 42nd session of the CAT, with reference to the 5th periodic report to Spain, februari 2009
• ^[7] Een gelijkaardige getuigenis: Getuigenis door Martxelo Otamendi op het Universeel Forum van Culturen, Barcelona, mei 2004, English Pen

De kleren maken de man of vrouw. Uiterlijkheden dragen, bewust of onbewust, een boodschap uit. Een petje en/of lintje in de Overpoortstraat wijst erop dat de drager lid is van een studentenvereniging; de kleuren ervan vertellen de kenners in één oogopslag bovendien welke studentenvereniging. Supporters van allerlei sportlui en -clubs verdedigen met trots hun kleuren met hun sjaals, hun truitjes en soms zelfs hun pruiken. Een ring waarschuwt dat pogingen om de drager te versieren tot mislukken gedoemd zijn; het hart begeert reeds een ander. Een kruisteken beklemtoont dat de drager christelijk is. Veiligheidsspelden en specifieke haartooi verraden een voorliefde voor punk. Met een habijt verkondigen nonnen en andere geestelijken hun geestelijkheid (en grappenmakers hun geestigheid). Kortom, kledij is een vorm van communicatie, en kan aangewend worden om de individuele identiteit mee uit te drukken en om meningen mee te uiten. Zo zijn er ontelbare T-shirts in omloop die, al dan niet subtiel, een politieke stellingname (“George W. Bush: International terrorist”) of een levensbeschouwelijke boodschap (“Jesus saves!”, “God hates fags!”) uitdragen.

Ik ben een groot voorstander van de vrijheid van meningsuiting. Wie oprecht op zoek is naar de waarheid, naar politieke en levensbeschouwelijke opvattingen en een Weltanschauung waarin hij zich kan vinden, die moet daartoe alle meningen kunnen horen verdedigen door zij die ze hartstochtelijk verdedigen.^[8] Om die reden hoort de vrije meningsuiting voor iedereen te gelden, óók voor diegene met meningen waar we niet mee akkoord gaan. Dus óók voor racisten. Óók voor negationisten. Óók voor gelovigen. Óók voor moslims.

En gezien uiterlijkheden ook een mening kunnen uitdragen, hoort voor iedereen evenzeer vrije klederdracht te gelden. Hoofddoeken, keppeltjes, arafatsjaals, T-shirts met het logo van politieke partijen, uniformen van aangebrande organisaties: iedere burger hoort de vrijheid te hebben te dragen wat hij of zij verkiest.

Als de overheid hier uitzonderingen op wil maken, moet ze in staat zijn die voldoende onderbouwd te motiveren. Zo kan ik begrijpen dat een overheid, om veiligheidsredenen, de betreders van de openbare ruimte verplicht het gezicht onbedekt te houden. Hierdoor wordt zowel het dragen van carnavalsmaskers als van burqas en niqabs (waarbij ook het gezicht bedekt is, op uitzondering na van een spleetje voor de ogen) verboden. Zo ’n verbod uitbreiden tot alle hoofddeksels, is dan weer overduidelijk te verregaand om nog door het beoogde (veiligheids)objectief gerechtvaardigd te kunnen worden.

Terloops: als de overheid naaktlopen en exhibitionisme wil verbieden, heeft ze ook evenzeer gegronde redenen voor nodig. Die zijn er volgens mij niet echt. Dat sommige mensen gechoqueerd reageren, volstaat hoegenaamd niet, net zomin als het volstaat dat sommige mensen zich beledigd zouden kunnen voelen om bepaalde meningsuitingen te verbieden. Naaktheid kan net zo goed als kledij een boodschap verkondigen, al is die wel polyinterpretabel: het kan een politiek statement zijn, of reclame voor een film. Misschien wil de naaktloper gewoon choqueren. Of misschien geniet zij of hij gewoon van de streling van de wind.

De vrijheid van meningsuiting — en bijgevolg de vrijheid van klederdracht — zou moeten gelden voor iedereen. Maar gelden die vrijheden ook altijd en in alle omstandigheden? Neen.

Werk

Zo kan de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van klederdracht op het werk ingeperkt worden. Werkgevers kunnen van hun werknemers tijdens de werkuren bepaalde standaarden van voorkomen verlangen, indien dat duidelijk afgesproken is in het arbeidscontract. Dit geldt zeker als die werknemers professioneel met niet-collega’s (klanten, leveranciers, pers, …) in contact komen. Die opgelegde normen kunnen los zijn (deftige, voorkomende, neutrale kledij, …) of heel strikt (uniform).

Ook de overheid kan in sommige gevallen de kledij op het werk in de privé-sector reglementeren, als ze daar gegronde redenen voor heeft. Zo kan ze haarnetjes verplichten aan iedereen die professioneel met voedsel in contact komt, en veiligheidskledij in sectoren met een hoog risico op arbeidsongevallen.

Verder moet de overheid neutraal zijn tegenover de burger. Daaruit volgt dat iedereen die namens de overheid in officiële hoedanigheid met het publiek in contact komt, die neutrale overheid moet uitdragen. Dat betekent: neutraal, deftig voorkomen, voldoende zedig naar geldende maatschappelijke normen, dus geen uitdagende kledij, geen religieuze symbolen, geen partijpolitieke symbolen, geen studentenkringpetjes en -lintjes, geen scoutsuniform. De overheid heeft niet alleen het recht (zoals andere werkgevers) maar zelfs de plicht deze normen op te leggen, althans aan die ambtenaren die met het publiek in contact komen, of ze nu in de gemeentelijke diensten werken, bij het OCMW of bij hogere overheidsinstellingen. Als werkgever heeft de overheid bovendien het recht nog strengere normen te hanteren. Zo legt ze haar politieagenten en militairen in bepaalde omstandigheden uniformplicht op.

Onderwijs

Net zoals de burger recht heeft op dienstverlening door een neutrale overheid, heeft de schoolgaande jeugd recht op onderwijs in neutrale scholen. Voor de onderwijzers in het gemeenschapsonderwijs zou volgens mij dezelfde regels moeten gelden als voor ambtenaren die met het publiek in contact komen: neutraal, deftig voorkomen, voldoende zedig naar geldende maatschappelijke normen, dus geen uitdagende kledij, geen religieuze symbolen, geen partijpolitieke symbolen. Voor de scholen van het vrij gesubsidieerd onderwijs behoort de keuze welke kledingsnormen van de leerkrachten verwacht worden toe aan de directie en de inrichtende macht. De beslissing kan namelijk deel uitmaken van de invulling van het pedagogisch project.

Het recente hete hangijzer bewaar ik voor het laatst. Kan de vrijheid van klederdracht in het onderwijs ook ingeperkt worden voor de leerlingen?

Geldt de vrijheid van meningsuiting eigenlijk wel voor leerlingen op school? Niet echt. De meeste schoolreglementen stipuleren dat van leerlingen verwacht wordt dat ze stil zijn tijdens de les, en enkel spreken wanneer de leerkracht dat van hen verlangt (en dan nog alleen over het onderwerp en in de taal dat door de leraar opgelegd is).

Nu kan men hier tegen opwerpen dat leerlingen die babbelen de les verstoren, in tegenstelling tot leerlingen die sluiers en andere (religieuze) symbolen dragen. Het eerste zou dus gerechtvaardigd zijn, het tweede niet.

Toch is de vrijheid van klederdracht op veel scholen al langer beknot. Schooluniformen komen dan wel steeds minder voor, maar nog steeds schrijven verschillende schoolreglementen vestimentaire regels voor. Zelf zie ik geen fundamenteel onderscheid tussen de verplichting deftige kledij te dragen en het verbod op hoofddeksels. Als het eerste toegelaten is, dan het tweede ook. En omgekeerd: als we de scholen verbieden hoofddeksels te verbieden, moeten de scholen dan ook op vestimentair gebied alles van hun leerlingen toelaten. Inclusief puntkapsels, travestie, nazi-uniformen, adamskostuums. Het principe van vrije meningsuiting via vrije klederdracht geldt of geldt niet: er is geen enkele reden om ze slechts een beetje te doen gelden.

Vrijwillige sluierdracht?

Er heerst gegronde twijfel of de sluierdracht over het algemeen vrijwillig gebeurt. Onderzoek wijst uit dat 25 % van de Marrokaanse vrouwen in België zich onder druk gezet voelen om een hoofddoek te dragen.^[9] Dat er wel degelijk ook op school frequent sprake is van opdringing, erkent ook socioloog Hugo Van Assche, tegenstander van het hoofddoekenverbod. Toch presteert hij het om een opgedrongen sluierdracht als een individuele keuze te bestempelen!

Dat verbieden getuigt van een gebrek aan respect voor hun identiteit en hun individuele keuze, zelfs al wordt die keuze hen opgedrongen. Onze wetten garanderen die meisjes dat ze later sowieso hun eigen keuzes kunnen maken. Laat het hun verdienste zijn, als zij later kiezen om niet meer toe te geven aan die groepsdruk.

→ socioloog Hugo Van Assche^[10]

Als we over volwassenen in de openbare ruimte zouden spreken, zou dit argument geenszins volstaan om het recht op sluierdracht in te perken. Natuurlijk mogen we onze ogen niet sluiten voor de incidenten waarbij moslims ongesluierde moslima’s mishandelen.^[11] Maar de eerlijkheid gebied ons te zeggen dat de gewelddaden het probleem zijn, niet het feit dat een heleboel andere moslima’s zich wel plooien naar de vestimentaire regels die hen worden aangepraat. Vergelijk het met travestie. In onze cultuur worden mannen in vrouwenkleren enigszins scheef of apart bekeken. (Van vrouwen wordt dan weer wel getolereerd dat ze zich in mannenkledij hullen.) Als één of andere religieuze sekte plots begint travestieten te molesteren, wie is er dan in fout? De mannen die zich wel houden aan de sociale norm om enkel mannenkledij te dragen, of de religieuze sekte?

Bij de schoolgaande jeugd ligt dat toch even anders. Op jongere leeftijd zijn kinderen een stuk gevoeliger aan de druk van vrienden en omgeven. Een belangrijk element van de opvoeding bestaat er precies in deze gevoeligheid aan te wenden om normen en waarden bij te brengen. Zo worden kinderen onder andere beleefdheid aangeleerd, doordat de opvoeders beleefdheid van hen verwachten, en hen belonen en straffen naargelang ze het gewenst gedrag vertonen.

Normaal gezien werken school en ouders samen aan de opvoeding. Opvoeding is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Maar deze gezamenlijke verantwoordelijkheid kan aanleiding geven tot conflicten, als de school en de ouders het niet eens zijn over de aan te leren normen. Neem nu de maatschappelijke positie van man en vrouw. Onze samenleving beschouwt mannen en vrouwen als evenwaardig, en verwacht van haar scholen dat ze die evenwaardigheid aan de nieuwe generatie aanleert (of indoctrineert, zo je wil). Sommige ouders hebben daar echter (al dan niet om religieuze redenen) een andere kijk op, en willen dan ook die andere kijk aan hun nageslacht meegeven.

Dit hoofddoekendebat is zo ’n conflict. In moslimkringen wordt de sociale norm dat meisjes een sluier moeten dragen, al vroeg meegegeven. Historisch was die sluier duidelijk een symbool van de onderdanige positie van de vrouw in de moslimsamenleving. Of die sluier dat vandaag nog altijd symboliseert, is minder duidelijk. In onze samenleving is die norm er niet, en wordt bovendien niet getolereerd dat mensen hun medeburgers verplichten een dergelijk symbool te dragen. Opleggen aan joodse medeburgers om een jodenster te dragen, kan evenmin door de beugel. Ik weet het, in het geval van de hoofddoek gebeurt de opdringing gebeurt door geloofsgenoten, in het geval van de jodenster niet. Maar maakt dat dan zo veel verschil? Trouwens, geloofsgenoten? Richard Dawkins heeft een punt als hij de praktijk veroordeelt kinderen met religieuze labels te bestempelen voor de leeftijd waarop ze zelf een mening kunnen vormen over hun kijk op de wereld en het universum.^[12]

Ik ontken niet dat er jonge meisjes zijn die oprecht en uit vrije wil een sluier willen dragen als uiting van religieuze devotie. In de mate van het mogelijke zouden ze (naar mijn aanvoelen) daar vrij in moeten zijn. Mogen scholen hen dat toch verbieden, en zo die meisjes het recht ontnemen hun individuele identiteit uit te drukken, gewoon omdat andere leerlingen (meestal de jongens) hun vrouwelijke medeleerlingen tot sluierdracht onder druk zetten? Het is een heel moeilijke oefening.

Ik laat die afweging dan ook het liefst over aan de directies, de lerarenkorpsen en de inrichtende machten van de verschillende scholen. Zij kennen hun scholen, zij kennen hun leerlingen, zij kennen de situaties. We vertrouwen nu reeds dagelijks de volgende generatie aan hen toe. Zij nemen nu reeds talrijke beslissingen die de toekomst van onze kinderen bepalen. We vertrouwen dat ze zich daarbij laten leiden door het uiteindelijk belang van de leerlingen. Ik vertrouw erop dat zulke beslissingen na rijp beraad nemen, en te goeder trouw. Als zij van oordeel zijn dat de goede orde en de harmonie onder de leerlingen een hoofddekselverbod vereist, waarom zouden we plots beginnen hun weloverwogen oordelen in twijfel te trekken?

Referenties

• ^[1] MTA, Sarkozy: “Boerka niet welkom”, De Standaard, dinsdag 23 juni 2009
• ^[2] Koninklijk Atheneum Antwerpen en Koninklijk Atheneum Hoboken, Koninklijk Atheneum Antwerpen en Koninklijk Atheneum Hoboken voeren vanaf 1 september 2009 een nieuw schoolreglement in, persbericht
• ^[3] Kameraad Harko Vande Loock, Hoofddoekenverbod ontneemt meisjes emancipatiekansen, woensdag 24 juni 2009
• ^[4] Centrum voor Gelijkheid van Kansen en voor Racismebestrijding, Hoofddoekenverbod in twee Antwerpse athenea, standpunt, donderdag 25 juni 2009
• ^[5] Filip van Laenen, De sluier rond het hoofddoekendebat, Hoegin, zaterdag 27 juni 27 2009
• ^[6] Bart De Wever (N-VA) Het geheim wapen van de moslima, De Standaard, dinsdag 30 juni 2009
• ^[7] STE en WOV, Wetstraat reageert afwijzend, De Standaard, vrijdag 26 juni 2009
• ^[8] John Stuart Mill, On Liberty, Londen, 1859
• ^[9] 25 % Marokkaanse vrouwen onder druk gezet om hoofddoek te dragen, Gazet van Antwerpen, zondag 28 juni 2009
• ^[10] Hugo Van Assche, Nette meisjes, De Standaard, maandag 29 juni 2009. Ik vraag mij af, als iemand ooit deze socioloog dwingt zijn geld en goed af te staan, of hij dan ook over een vrijwillige schenking zal spreken?
• ^[11] Algerijn slaat echtgenote gebroken neus omdat ze hoofddoek uitdeed, Het Laatste Nieuws, zondag 28 juni 2009
• ^[12] Richard Dawkins, The God Delusion, London: Bantam Books, 2006, hoofdstuk 9

Net als Jong N-VA schaar ik mij 100 % achter de platformtekst, die vooral het streven naar Vlaamse zelfbeschikking benadrukt en de positie van Brussel als hoofdstad van Vlaanderen bevestigt. Ik spendeerde dan ook met veel plezier mijn zondagmiddag in de straten van Brussel.

Het heugt mij dan ook dat de manifestatie succesvol, rustig en zonder incidenten verliep, enkele rookbommetjes buiten beschouwing gelaten. Maar niets is perfect, en dus heb ik toch enkele bedenkingen.

Pro vocatie

Langs de Pachecolaan kwamen we een tegenbetoging tegen: een viertal mannen met Belgische vodden had zich opgesteld op langs het parcours, gescheiden door een hoogteverschil en een balustrade (en een zestal agenten). Het viertal had wapperende driekleuren bij, het symbool bij uitstek van die falende staat van onder wiens juk Vlaanderen zich probeert te verlossen. Maar in tegenstelling tot de Belgische Staat die ze met hun vlagvertoon verdedigen, heeft het viertal niemand kwaad gedaan. We kunnen hen geen onbehoorlijk gedrag verwijten, evenmin aanzet tot haat of geweld; enkel een dwalende overtuiging.

De organisatoren spreken in de pers van een “provocatie”.^[1] Ochottekes. Dat het onrecht dat fundamenteel ingebakken zit in de Belgische constructie men een psychosomatische afkeer van zwart-geel-rode verticale banden opgeleverd heeft, valt ergens nog te begrijpen. Maar dat men de aanwezigheid van dergelijk stuk textiel als “provocatie” percipieert… komaan zeg!

Zelf ben ik vooral geïnteresseerd wat het viertal te zeggen heeft. Ik ben al zo lang op zoek naar een geldig en goed argument waarom het ook maar enigszins voordelig zou zijn België te behouden…

Rattatouille

Ik moet toegeven meer respect op te brengen voor het viertal ideologische tegenstanders dan voor enkele van de Vlaams-nationalistische medestanders. Onder de betogers konden enkelen het namelijk niet nalaten ook de eeuwenoude slagzin “Franse ratten, rol uw matten!” te scanderen. Dat gebeurt niet voor het eerst, maar het blijft ongepast. Dat we voor ’t Belgiekske nikske overhebben, is volstrekt normaal. Maar Vlaamse vrienden, dit “Waalse ratten”-geroep, moet dit nu echt?

“Fransche ratten, rold uw’ matten” is de openingsregel van een 19e-eeuws spotliedje dat de aftocht van de Franse bezettingstroepen viert na de nederlaag van Napoleon in de Volkerenslacht van Leipzig in 1813.^[2] Matthias Storme merkt op dat de tekst nog vrij mild is, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld la Marseilleise (uit 1792) waarin de tegenstanders van de Fransen “onzuiver bloed” verweten worden.^[3]

Maar als gescandeerde slogan, klinkt de kreet mijns inziens ongemeen hard. Nodeloos hard. Bovendien is ze niet eens treffend.

Ten eerste. — “Z’n matten rollen” betekent vertrekken, verlaten. Precies welke Franstaligen worden gevraagd precies welk gebied verlaten? Ten tijde van Leuven Vlaams werd de slogan in kwestie ook vaak gebruikt, en dat betreur ik (hoewel ik er toen niet bij was), maar toen was op z’n minst het antwoord duidelijk.

Gaat het om de Franstaligen in de Vlaamse Rand rond Brussel? Dan is de slogan ongepast. Ik wil de Franstalige mede-Vlamingen best verwelkomen in de Vlaamse Rand. Wel verwacht ik dat die Franstaligen het Vlaams karakter van de regio waarin ze komen wonen, respecteren. In privé-kring spreekt iedereen wat hij of zij wil, of dat nu Nederlands, Frans, Arabisch, Swahili of Klingon is. Maar in hun contacten met de overheid en de Vlaamse lokale bevolking verwacht ik van alle nieuwe Vlamingen dat ze het Nederlands hanteren. Zolang een deel dat pertinent weigert, zie ik er geen graten in dat de overheid in sommige gevallen (zoals bij de huur van sociale woningen) hen verplicht hun bereidheid om Nederlands te leren, aan te tonen.^[4]

Gaat het om de Franstaligen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest? Dan is de slogan nog ongepaster. Als we respect verwachten voor het ééntalig karakter van het Nederlandse taalgebied, dan moeten we zelf respect tonen voor het tweetalig karakter van Brussel. Natuurlijk mogen, moeten we aandacht vragen voor de situatie van de Vlamingen en het Nederlands in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Vanzelfsprekend mogen we het Nederlands in Brussel promoten. Het is evident dat de taalwet nageleefd hoort te worden. Maar de Franstaligen wegjagen? Nee, daar doe ik niet aan mee.

Gaat het om de geschiedkundige en folkloristische traditie van de slogan? Dan wordt het dringend tijd dat we beseffen dat niet alle tradities het waard zijn om in ere gehouden te worden. Door te veel te willen bewaren, riskeren we het waardevolle uit het verleden het eerst te verliezen.

Ten tweede. — De Walen zijn onze vijand niet.

Wallonië is voor Vlaanderen een buurland en een belangrijke handelspartner. Het wordt tijd dat de Vlaamse Beweging duidelijk maakt dat haar strijd tegen het belgicisme en het immobilisme dat die verroeste Belgische staatsstructuur met zich meebrengt, geen strijd is tegen “de Walen”. Het wordt tijd dat de volledige Vlaamse Beweging dat ook zelf beseft.

Het klopt dat het belgicisme nog sterk leeft in Wallonië, maar ook in Vlaanderen is die achterhaalde doctrine nog niet uitgestorven. Het klopt dat in Wallonië een grote verlatingsangst heerst — de vrees dat het wel eens serieus zou kunnen mislopen als ze hun toekomst in handen leggen van hun eigen politieke klasse. Opmerkelijk toch dat ze dan toch steeds weer voor dezelfde politici stemmen, die steeds weer dezelfde ideeën in steeds weer dezelfde structuren proberen te verwezenlijken, en telkens weer steigeren van verontwaardiging als de Vlamingen een andere richting uit willen.

Dat alles legitimeert echter niet de Walen (en de Franstalige Brusselaars) als vijand te behandelen. Of om Franstaligen met ongedierte te vergelijken. Als we Vlaamse onafhankelijkheid wensen, en Wallonië haar onafhankelijkheid gunnen, zullen we onze toekomstige buurstaat met respect moeten behandelen. Dat wil niet zeggen dat we al onze legitieme eisen op eenvoudig verzoek moeten laten vallen, maar ophouden met beledigende taal moet toch mogelijk zijn.

Ten derde. — Dergelijk geroep flatteert de onafhankelijkheidsbeweging niet.

De platformtekst van het KVHV stelt duidelijk dat de mars open staat voor “alle Vlamingen, ongeacht hun politieke, religieuze, filosofische of andere onderscheiden”. Dit filmpje van zoom.in op de website van De Standaard focust op de aanwezigheid van (extreem-)rechts.^[5] Rattengeroep draagt daar toe bij — het was dan ook prominent te horen in het openingsshot.

Persoonlijk stoort het etiket “rechts” mij niet echt — over sommige thema’s stroken mijn overtuigingen meer met die van rechtse dan die van linkse denkers. Maar terecht beklemtoont de Gravensteengroep al een tijdje dat “Vlaamsgezind” niet automatisch “rechts” betekent, en dat ook aan de linkerkant van het politieke spectrum mensen tot de weloverwogen conclusie komen dat het Belgisch straatje doodloopt.^[6] Er liepen gisteren ook mensen mee van SLP en Meervoud. Volgens de platformtekst waren ook zij welkom gisteren; verknoei het dan ook voor hen niet.

Trouwens, ook aan de rechterkant hoor ik wel eens dat omwille van die éne slogan men weg blijft van manifestaties van de Vlaamse Beweging.^[7]

Ten vierde. — Het is té gemakkelijk om als Franstalige sympathie te winnen tegen deze “Vlaamse haat”.

Ik moet toegeven dat ook ik één antwoord best wel sympathiek vind: de blog Waalse ratten, où les rats sont devenus les stars. Zelfs Rattus kan als geuzennaam dienen.

Ten vijfde. — Men weet nooit dat ratten of rattenliefhebbers zich beledigd voelen…

Wasbeurt

Mijn puntjes van kritiek doen niets af aan de waarde en de noodzaak van de boodschap die gisteren door de hele groep uitgedragen werd: “Vlaanderen vrij!”

Wie de Vlaamse onafhankelijkheidsgedachte zou verwerpen omwille van een ongelukkig gekozen leuze, smijt het kind met het badwater weg. Het streven naar goed en efficiënt bestuur, naar wetgeving aangestemd op de specificiteit van de natie en naar democratische besluitvorming is te kostbaar. Met dit stukje wens ik enkel het badwater te verversen met helder water.

Voor alle duidelijkheid: ik pleit niet voor een schisma in de Vlaamse Beweging.^[8] Het zou iedereen enorm vooruit helpen als alle Vlaamsgezinden aan één zeel zouden trekken. De aanwezigheid van Vlaams Belangers stoort mij niet. Ik ben intellectueel in staat met mensen op één punt eens te zijn, samen te betogen, en tegelijkertijd afkerig te staan tegenover een aantal van hun andere ideeën.

Maar als we het echt niet kunnen laten om Walen voor ratten te blijven uitmaken, moet ik Erik Defoort (VVB) dan toch gelijk geven: er bevinden zich griezels in ons midden.^[9]

Referenties

• ^[1] Bart Van Belle, 1 500 deelnemers voor mars door Brussel van KVHV, De Standaard, zondag 3 mei 2009
• ^[2] Florimond van Duyse, Fransche ratten, rold uw’ matten, Het oude Nederlandsche lied, deel 2, Den Haag / Antwerpen: Martinus Nijhoff / De Nederlandsche Boekhandel, 1905, blz. 1829–1835, gedigitaliseerd bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
• ^[3] Matthias Storme, Fransche ratten: Vanhecke kent zijn klassiekers niet, Vlaamse conservatieven, zondag 4 november 2007
• ^[4] Decreet van vrijdag 15 december 2006 houdende wijziging van het decreet van dinsdag 15 juli 1997 houdende de Vlaamse Wooncode, Belgisch Staatsblad van maandag 19 februari 2007, bijgewerkt door het erratum van dinsdag 10 april 2007, inwerkingtreding dinsdag 1 januari 2008
• ^[5] Rechtse studenten betogen tegen “Franse ratten”, zoom.in op de website van De Standaard, maandag 5 mei 2009
• ^[6] Gravensteengroep, eerste Gravensteenmanifest, vrijdag 22 februari 2008, ook verschenen in De Standaard op vrijdag 22 februari 2008 onder de titel Belgisch status-quo is onaanvaardbaar
• ^[7] Luc Van Braekel, reactie, maandag 5 november 2007
• ^[8] In tegenstelling tot bijvoorbeeld: Rob Eykens, Herman d’ Espallier en Paul de Belder, Vlaamse vrienden, laten we scheiden!, De Standaard, maandag 11 juli 1994
• ^[9] Uitlatingen van VVB-voorzitter Erik Defoort, in: Han Renard, Na het Zangfeest, Knack, woensdag 11 juni 2008, blz. 18

„België is al zo klein; waarom zouden we het dan nog eens opsplitsen?”

Hoe vaak duikt dit zogenaamd “argument” tegen de Vlaamse onafhankelijkheidsgedachte niet op? Het is eigenlijk niet zo vreselijk moeilijk deze drogreden te weerleggen; met deze tekst probeer ik het op mijn manier. Jammer genoeg blijkt het wel moeilijk om deze dooddoener definitief uit te roeien: hij komt steeds opnieuw opsteken en blijkt daarin weerbarstiger dan het ergste onkruid.

Laat ons met de premisse beginnen. Is Vlaanderen (en is België) wel zo klein? Toegegeven, geografisch zijn we misschien slechts een speldenprik groot op de lappendeken van de wereldkaart. Vlaanderens grondgebied bedraagt 13 684 km², dat van België is 30 500 km² klein. Dat is eerder aan de onderkant van het landenklassement. Maar er bestaan heus meer pertinente criteria om na te gaan hoe “groot” een land is.

Bevolking bijvoorbeeld. Meer dan de helft van ’s werelds onafhankelijke landen telt minder zielen dan Vlaanderen met haar 6,2 miljoen inwoners. Dat heeft geen negatief effect op hun welvaart, integendeel: in de top-10 van de meest welvarendste landen (in BBP per capita) vormt de Verenigde Staten het enige “groot” land — en dat land is politiek sterk gefederaliseerd.^[1] Wereldwijd is de correlatie tussen BBP per capita en de bevolking zelfs significant negatief: –6 %. Met andere woorden: hoe groter een land, hoe lager de welvaart, gemiddeld genomen.

Nu bewijst correlatie niet noodzakelijk een causaal verband. Uit dit cijfer de conclusie trekken dat we moeten terugkeren naar kleine stadstaten,^[2] zou overhaast zijn. Maar het negatief verband is heus geen toeval!

Economisch is Vlaanderen niet echt klein. In de landenlijst geordend per BBP, zou Vlaanderen vandaag (als ze onafhankelijk zou zijn) de 30e plaats innemen. En Vlaanderen kan nóg beter, al zal ze daartoe wel een sterker en doeltreffender (economisch) beleid moeten voeren. Net daar wringt het schoentje…

Politieke onafhankelijkheid is geen fetish. Politiek kan nooit een doel op zich zijn; politiek is een middel om maatschappelijke problemen aan te pakken. Om dat zo efficiënt mogelijk te doen, regelt men best de bevoegdheden op het gepaste niveau.^[3]

Dogma’s als decentralisatie of centralisatie kunnen nooit het volledige antwoord zijn. Industrieën met industriële wereldspelers reguleren, doe je niet op gemeentelijk niveau; en over de aanleg van een fietspad aan de Kerkstraat verwacht ik geen gefundeerd debat en geïnformeerde beslissing op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties.

Het antwoord ligt dus op een gulden middenweg, die bovendien per bevoegdheid elders kan liggen. Maar hoe bepaal je nu die optimale middenweg(en)? Door de schaalvoordelen (die groter worden bij centralisatie) af te wegen tegen de heterogeniteitskosten (die kleiner worden bij decentralisatie).^[4]

Zijn er dan schaalvoordelen in de politiek? Natuurlijk. De kostprijs van een administratie is vaak niet lineair evenredig met de bevolking van het gebied waar ze haar autoriteit over uitoefent. Centralisatie brengt vaak een lagere prijs per inwoner (per belastingbetaler) met zich mee, ondanks een sterkere neiging naar bureaucratische logheid. Een grote gemeenschappelijk markt met overal dezelfde regelgeving creëert welvaart. En in economieën met wereldspelers hebben enkel overheden met voldoende kritische massa nog voldoende macht om effectief te kunnen reguleren.

Daartegenover staan dus heterogeniteitskosten. Hierin maak ik onderscheid tussen kosten die ontstaan doordat de feitelijke omstandigheden verschillen, en kosten die voortvloeien uit het gemeenschappelijk besturen verschillende naties. Bij dat laatste speelt in de Belgische context het feit dat Vlaanderen en Wallonië 2 verschillende naties vormen.

Het eerste heterogeniteitsprincipe zou vanzelfsprekend moeten zijn, maar is het in de praktijk niet. Radicaal verschillende situaties en maatschappelijke problemen vragen om aangepaste politieke aanpak. Een dokter zal toch ook nooit 2 verschillende patiënten met 2 verschillende symptomen en 2 verschillende aandoeningen dogmatisch met dezelfde therapie behandelen? Dit metafoor is misschien een afgezaagd cliché, maar zij blijft een treffende beeldspraak. Om aan te tonen hoe diep de socio-economische verschillen wel zijn, is dit opiniestuk te kort; maar aan literatuur hierover is er geen gebrek.^[5]

Maar zelfs waar de problemen wel gelijkaardig zijn, kan de ideale aanpak verschillen. Vlamingen en Walen zijn twee volkeren die naast elkaar leven, verschillende media raadplegen, los van elkaar het maatschappelijk debat voeren, en nauwelijks naar elkaar luisteren. Ze verschillen in volksaard, mentaliteit en visie. Dat hoeft helemaal geen probleem te vormen — als ze maar hun eigen politiek kunnen voeren. Het is ook geen schande: van elkaar verschillen is niets om beschaamd over te zijn.

Het eerste principe is algemeen, schaalblind, en kan gerust voor iedere bevoegdheid een ander optimaal niveau opleveren. Het tweede principe suggereert echter dat er een natuurlijk niveau bestaat om het gros van de politieke beslissingen op te beslechten: de natie, van waaruit maatschappelijke discussie de politiek kan sturen. In ons geval: Vlaanderen.

Natuurlijk zijn er problemen die Vlaanderen niet alleen kan oplossen. Maar Vlaanderen kan altijd samenwerken, hetzij via bi- en multilaterale verdragen, hetzij via supranationale samenwerkingsverbanden. Desnoods ook met Wallonië, als we aan beide kanten van de taalgrens daar gemeenschappelijk voordeel in zien. Maar dergelijke samenwerking moet vrijwillig zijn, en op basis van duidelijke en transparante afspraken. Blanco cheques waarop niet eens een verantwoording komt hoe de middelen besteed worden, horen daar niet bij.

Het Belgische federale niveau kampt met de nadelen van beide werelden. België is qua bevolking slechts een factor 1,7 groter dan Vlaanderen; eventuele bijkomende schaalvoordelen zijn grotendeels verwaarloosbaar. Tegelijkertijd is de tegenstelling Vlaanderen–Wallonië enorm en zijn de daarmee gepaard gaande heterogeniteitskosten (van beide types) navenant. België is te klein voor de grote problemen, maar te gespleten voor de gewone. Het gevolg kan men iedere dag vaststellen: in de mate dat de politieke macht op federaal vlak ligt, kunnen we genieten van slechte compromissen, grote blokkeringen en constante bestuursloosheid. Hoge belastingen om de masochisten van vandaag tevreden te stellen, en een gigantische staatsschuld om die van de volgende generaties mee zoet te houden.

En als het dan eens crisis is, wordt pas helemaal duidelijk dat België “het” gewoon niet kan. Erg is dat niet, ware het niet dat Vlaanderen “het” vandaag niet mag.

De gevolgen hiervan merken we dagelijks: in het gezinsbeleid, in de migratiepolitiek (of het gebrek eraan), in de werkgelegenheid (of het gebrek eraan), op onze belastingsbrief (daaraan geen gebrek), … Vlaamse zelfstandigheid zal die problemen niet automatisch oplossen. Maar zonder zal het nooit lukken.

Voetnoten

• ^[1] Deze analyse is gebaseerd op vrij recent cijfermateriaal (2007–2008) van de Amerikaanse CIA, World Fact Book. De vaststellingen zijn echter niet nieuw. Een overzicht van de positie van Vlaanderen in de ranglijsten van ’s werelds soevereine naties stond reeds in juli 2001 in Secessie. Welke invloed de crisis uiteindelijk zal hebben op het BBP van ’s werelds verschillende landen, is nog koffiedik kijken.
• ^[2] Voor Plato was de optimale grootte van een onafhanelijke politieke entiteit 5 040 gezinshoofden. Aristoteles vond dan weer dan de polis nooit zo groot mocht zijn dat het voor een burger onmogelijk zou zijn al zijn medeburgers persoonlijk te kennen.
• ^[3] De noodzaak van het bestaan van de Staat wordt doorheen deze tekst als uitganspunt aangenomen. We weten dat daar rechtstheoretische en economische argumenten tegen in te brengen zijn, maar de bespreking hiervan is out of scope.

Referenties

• ^[4] Alberto Alesina en Enrico Spolaore, The Size of Nations, Cambridge, Massachusetts: MIT Press, december 2003, 271 blz.
• ^[5] Hint: Denkgroep In de Warande, Manifest voor een Zelfstandig Vlaanderen in Europa (het Warandemanifest), Brussel: In de Warande, november 2005, 256 blz.

Iers Commissielid Charlie McCreevy (Fianna Fáil/AEN) verdedigt het voorstel dat hij indiende met de dooddoener dat het de toekomst van de uitvoerende artiesten veilig stelt:

once copyright protection for sound recordings has ended, performers no longer receive any income from their sound recordings. For session musicians and lesser known artists that means that income stops when performers are at the most vulnerable period of their lives (retirement).

→ Europees Commissielid Charlie McCreevy (Fianna Fáil/AEN)^[2]

Met deze retoriek slalomt hij rond de feiten heen: inkomsten van artiesten vloeien hoofdzakelijk voort uit contracten met platenlabels; niet uit de auteursrechten, die meestal bij de labels terechtkomen. Schattingen in de effectbeoordeling^[3] van de Commissie zelf suggereren dat 90 % van de extra inkomsten die deze verlenging van de termijn, bij de grote corporate spelers in de muziekindustrie zal terechtkomen^[4] (en dan vooral de 4 grootste multinationals die de waardevolste opnames dan de jaren ’60 controleren: Universal, Warner, Sony en EMI). 9 % vertegenwoordigt extra royalty’s voor de 20 % bestverkopende topartiesten. Nauwelijks een honderste van de extra ontvangsten zouden bij de “gewone” Europese uitvoerende artiest belanden. Hun pensioentje waar McCreevy over sprak, wordt hiermee niet significant mee aangevuld: voor hen gaat het om minder dan 27 euro per jaar.

Dat het om dergelijke lage bedragen gaat, hoeft niet te verwonderen. Voor het overgrote deel van alle professionele werken, ongeacht of het nu gaat om audio, video, beeld of literatuur, wordt de quasi-totaliteit van de opbrengsten in de eerste 6 jaar na publicatie gegenereerd. Met ieder jaar dat de beschermingstermijn langer wordt, is de gegenereerde marginale meerwaarde steeds meer verwaarloosbaar.

Aan de andere kant van de financiële stroom staan de betalers. 100 % van de nadelen en kosten zullen terechtkomen bij de consumenten, de muziekliefhebbers evenals de hedendaagse artiesten (die natuurlijk evengoed muziekconsument zijn en) die ons de muziek uit het cultureel erfgoed willen spelen, coveren, hergebruiken, herinterpreteren, remixen, … ongeacht of ze de oude melodieën nu verbeteren, verjongen of verkrachten.

In de effectbeoordeling worden de nadelen voor de consument bewust onderschat met het argument dat empirische studies zouden aangetonen dat muziek waarvan de copyright verlopen is in de handel toch niet noodzakelijk significant goedkoper zijn dan muziek onder copyright. Dat muziek in het publiek domein wettelijk ook vrij en zonder restricties via andere kanalen verspreid kan worden — ooit al van het Internet gehoord? — wordt daarbij handig over het hoofd gezien.

Evenmin staat de effectbeoordeling er voldoende bij stil dat naast financiële kosten ook andere, misschien wel belangrijkere, nadelen spelen. De verplichting om telkens weer toelating te krijgen om een werk onder copyright te mogen hergebruiken (om de rechten te clearen, in goed Nederlands) is een serieuze hinderpaal voor de creatieve geesten om op de culturele fundamenten uit het verleden en in ons collectief geheugen, verder te kunnen bouwen. De culturele diversiteit waarvan we zouden kunnen genieten als de copyrightgeving niet zo tergend draconisch was, zou wel eens onze stoutste dromen kunnen overstijgen. Met ieder jaar dat de beschermingstermijn langer wordt, worden de artistieke beperkingen (voor wie binnen de grenzen van de wet wil blijven) steeds verstikkender. Naarmate de copyrighttermijn langer wordt, groeit ook de kans dat de eigenaar van de rechten niet meer op te sporen valt. Een werkbare regeling hoe we deze culturele weeswerken (orphan works) niet verloren laten gaan, ontbreekt volledig.

Academische consensus

De academische wereld is quasi-unaniem in haar beoordeling van dit voorstel: negatief!^[5] (Zo ’n argumentum ad verecundiam is natuurlijk geen valabel argument op zich, maar dat is geen reden om de meningen van de grote namen ongehoord te laten.)

Middel en doel

Copyright is geen natuurrecht. Integendeel: de vrijheid van meningsuiting is er rechtstreeks mee in tegenspraak. Ideeën, expressies, melodieën en muziek zijn –in tegenstelling tot tastbare goederen– niet schaars en niet rivalitair (non-rivalrous). Als ik een kopie van uw muziekbestand maak, verhindert dat niet dat u verder naar uw muziekbestand kunt blijven luisteren. Bijgevolg is het concept “intellectuele eigendom” zeker niet vanzelfsprekend.

If nature has made any one thing leſs ſuſceptible than all others of excluſive property, it is the action of the thinking power called an idea, which an individual may excluſively poſſeſs as long as he keeps it to himſelf; but the moment it is divulged, it forces itſelf into the poſſeſſion of every one, and the receiver cannot diſpoſſeſs himſelf of it. Its peculiar character, too, is that no one poſſeſſes the leſs, because every other poſſeſſes the whole of it. He who receives an idea from me, receives inſtruction himself without leſſening mine; as he who lights his taper at mine, receives light without darkening me.

→ Thomas Jefferson^[6]

Doorheen de geschiedenis van de mensheid was het vanzelfsprekend dat gepubliceerde werken niemands “eigendom” konden zijn. De oudheid, de middeleeuwen, de renaissance, … kenden geen auteursrecht, waardoor alle kunstenaars (en wetenschappers, en andere professionele denkers) zich door andermans werken konden laten inspireren, en die desgewenst tot in detail te kopiëren, zonder daar toelating toe te moeten verkrijgen. Men kan verder zien door op de schouders van reuzen te staan, weet u wel.

In de 15e eeuw bracht Johannes Gutenberg een omwenteling teweeg in de kopieertechniek in Europa. Waar voorheen kopiëren met de hand gebeurde, en het werk dat daarvoor nodig was vrij evenredig was met het aantal gemaakte kopieën, bracht de boekdrukkunst de mogelijkheid tot het verspreiden van teksten en figuren op grote schaal. Vier eeuwen later deed de fonograaf van Thomas Edison hetzelfde voor geluid en muziek.

Begin 18e eeuw groeide de gedachte dat er voor creatieve geesten misschien te weinig incentives bestaan om goede werken te maken. Met het oogpunt het culturele erfgoed te verrijken, werd (onder voorwaarden) aan auteurs het tijdelijk monopolie om hun eigen werk te (laten) publiceren verleend. In de eerste echte copyrightwet, the Statute of Anne^[7], was de termijn 14 jaar, éénmaal vernieuwbaar. De Amerikaanse Grondwet gaf het Congres expliciet de mogelijkheid (maar niet de verplichting) hetzelfde te doen, maar dan wel enkel met dat oogpunt voor ogen: enkel om de Vooruitgang van de Wetenschap en de nuttige Kunsten te bevorderen.

The Congreſs shall have Power (…)

To promote the Progreſs of Science and useful Arts, by securing for limited Times to Authors and Inventors the exclusive Right to their respective Writings and Discoveries

→ Grondwet van de Verenigde Staten, artikel 1, sectie 8, clausule 8^[8]

Redelijke copyright, beperkt in tijd, is een mogelijk middel; een rijke cultuur is het doel. De creatieve makers van inkomsten voorzien was dus geen doel op zich! In 1790 maakte het Congres ook van deze macht gebruik,^[9] en reguleerde net als het Verenigd Koninkrijk een copyrighttermijn van 14 jaar, éénmaal verlengbaar.

Bovendien was enkel het ongeoorloofd herpubliceren van het volledige werken verboden, mogelijkheden tot fair use waren alom tegenwoordig. Een tekstje manueel overschrijven of navertellen (al dan niet publiekelijk) vormde toen geen enkel probleem.

In die tijd moesten de aspirant-rechthebbenden trouwens expliciet copyright voor hun werken aanvragen. Sinds de Conventie van Bern^[10] is bescherming echter automatisch. Als een auteur er geen aanspraak op wil maken, zet hij dat er best zelf expliciet bij. Ik hoef u niet uit te leggen dat automatische bescherming het probleem van de weeswerken (orphan works) niet vereenvoudigt.

18e-eeuwse denkers verdedigden de copyrightwet als een goede deal (de copyright bargain) tussen het publiek en de auteurs. Het publiek gaf haar natuurrecht andermans ideeën te kopiëren tijdelijk af, en kreeg in ruil de voordelen van een culturele omgeving waarin meer werken geschreven en gepubliceerd zouden worden. Aangezien een drukpers een dure aangelegenheid was, en slechts een handvol (rijke) drukkers er één hadden, was het weggeruilde natuurrecht louter theoretisch. In principe mocht het dan wel zo zijn dat iedereen voordien het recht had alles zo maar te publiceren, in de praktijk had het overgrote deel van het publiek daar helemaal de middelen niet toe. Vandaar dat de deal zo voordelig was.^[11]

Copyright vandaag

Vandaag is de context een heel stuk verschillend. Vandaag heeft het grote publiek wél kopieermachines, iPods en computers met toegang tot het Internet. Vandaag is de technologie om gepubliceerde werken te kopiëren wél massaal voor handen. Daar waar het grote publiek in de 18de eeuw iets voor niets kreeg in de deal, verbiedt de copyrightwetgeving vandaag wél mogelijke handelingen. Handelingen die het publiek bovendien ook effectief liever zou doen.

In deze nieuwe context zou een nieuw evenwicht moeten ontstaan tussen de rechten van het publiek en de incentives aan artiesten om de cultuur te verrijken. Volgens de oorspronkelijke logica en verantwoording van copyright, zou een dergelijk nieuw evenwicht dichter aan de kant van het publiek zou moeten liggen, daar die vandaag wél iets opgeeft (waar dat vroeger niet zo was). Met andere woorden: kortere copyrighttermijnen, minder verregaande voorwaarden, meer fair use.

En zelfs wie de illusie koestert dat hogere incentives nodig zijn om ook in de toekomst culturele werken van hoge kwaliteit te zien bloeien, moet toch beseffen dat die incentives niet zullen werken met terugwerkende kracht. De artiesten van een halve eeuw geleden, velen onder hen zijn ondertussen al dood, zullen heus niet in de tijd terugkeren om meer en betere muziek te produceren, als hun erfgenamen decennia langer van hun royalty’s zullen kunnen genieten.^[12]

Desondanks evolueert de wetgeving in de verkeerde richting. Het publiek, de burgers, zijn hier alvast geen vragende partij voor. De verlenging van copyrighttermijnen komt alleen de grote, machtige spelers ten goede. De vaststelling dat ze er in slagen hun cultuurvernietigende voorstellen ter stemming te krijgen, zegt meer over de onwil of onmacht van de politiek om het algemeen belang te verdedigen, dan over de merites van hun voorstellen. Voor alvast één jurist van wereldformaat was de strijd tegen de excessen in het domein van de intellectuele eigendom alvast de springplank en de aanleiding om zich voortaan met de strijd tegen corruptie in de politiek bezig te houden.

In de trukendoos van de medialobby zit ook misleiding in naam van harmonisatie. Deze keer luidt de verantwoording dat copyright op muziek tussen de lidstaten geharmoniseerd moet worden, en met copyright op (werken met) teksten geharmoniseerd moet worden;^[13] een andere keer moet de Europese wetgeving geharmoniseerd worden met de Amerikaanse, of omgekeerd. Maar in de opeenvolgende voorstellen schiet iedere trede op één of ander punt het zogenaamde doel van “harmonisatie” voorbij, waarop in een ander segment van de culturele sector of aan de andere kant van de oceaan dan weer om een volgende stap in “harmonisatie” geroepen wordt. De enige constante: telkens blijven de ladders out-of-sync. En uiteraard worden alleen voorstellen die de verkeerde richting blijven uit gaan (die termijnen verlengen, fair use inperken, …) in overweging genomen.

In toenemende mate voert het publiek, de jonge generatie nog het meest, haar protest niet meer via de politiek (die zich toch voor de kar van de grote belangengroepen laat spannen) maar inciviek door de verstrekkende en verstikkende wetgeving massaal en frequent met de voeten te treden. Draconische copyrightwetgeving maakt en masse misdadigers van de jeugd. Aan de ene kant van het universum van copyrightovertredingen heb je de praktijk van het “gewone” illegale kopiëren, zonder toegevoegde waarde. Maar aan het andere eind heb je de echte creatieve geesten van de nieuwe generatie, die op de fundamenten van het cultureel erfgoed verderbouwen, ook al mag dat niet (zonder toestemming). Remix is een belangrijke en cultureel waardevolle vorm van expressie; de technieken van kopiëren en bewerkingen zijn de basisvaardigheden van morgen, zoals lezen en schrijven dat zijn vandaag.^[14]

Dat de strijd niet meer via de politiek gevoerd wordt, is niet helemaal juist. Als tegenvoorbeeld kan de Zweedse Piratpartiet, een partij voor wie de strijd tegen intellectuele eigendom de core business is, wel tellen. Maar Piratbyrån bewijst dan weer met the Pirate Bay (ondertussen grotendeels onafhankelijk van Piratbyrån) dat de eerste aanpak (de politiek) de tweede aanpak (illegaal kopiëren) niet uitsluit.

Referenties

• ^[1] Voorstel van woensdag 16 juli 2008 voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van richtlijn 2006/116/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten (door de Commissie ingediend)
• ^[2] Europees Commissielid Charlie McCreevy (Fianna Fáil/AEN), Performing artists — no longer be the “poor cousins” of the music business, persbericht, donderdag 14 februari 2008
• ^[3] Secretariaat-generaal van de Europese Commissie, Impact assessment on the legal and economic situation of performers and record producers in the European Union, donderdag 24 juli 2008
• ^[4] Open Rights Group, analyse en antwoord, vrijdag 29 augustus 2008
• ^[5] Een overzichtje:
  • Andrew Gowers in zijn onafhankelijk rapport besteld door de Britse overheid: Andrew Gowers Review of Intellectual Property, november 2006
  • Het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam in haar onafhankelijk academisch rapport besteld door het directoraat-generaal Interne Markt van de Europese Commissie, The Recasting of Copyright & Related Rights for the Knowledge Economy, november 2006
  • Prof. David Newbery en 32 collega’s-economen (onder wie een aantal laureaten van de prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie, ter nagedachtenis aan Alfred Nobel) in hun brief van donderdag 10 april 2008 aan commissievoorzitter José Manuel Barroso
  • Das Max-Planck-Institut für Geistiges Eigentum, Wettbewerbs- und Steuerrecht, stellingname, woensdag 10 september 2008
  • Prof. Séverine Dusollier, le Centre de recherche informatique et droit de l’ Université Notre-Dame de la Paix de Namur, Les artistes-interprètes pris en otage !, Auteurs & Media, september 2008, blz. 426–433
  • Deutsche Vereinigung für gewerblichen Rechtsschutz und Urheberrecht, stellingname, donderdag 2 oktober 2008
  • Centro NEXA su Internet & Società, No alla proposta di direttiva EU sui fonogrammi, dinsdag 16 december 2008
  • La proposition de directive sur l’ extension de la durée de certains droits voisins : une remise en cause injustifiée du domaine public, zondag 21 december 2008
  • 12 professoren van verschillende Europese toonaangevende academische onderzoekscentra rond intellectuele eigendom, ook aan de Katholieke Universiteit Leuven, gezamenlijke persbericht, woensdag 11 maart 2009
• ^[6] Thomas Jefferson, brief aan Isaac McPherson van woensdag 13 augustus 1813
• ^[7] An Act for the Encouragement of Learning, by Veſting the Copies of Printed Books in the Authors or Purchaſers of ſuch Copies, during the Times therein mentioned (the Statute of Anne, Copyright Act of 1709), Groot-Brittannië, goedgekeurd in 1709, inwerkingtreding op maandag 10 april 1710 (volgens de Juliaanse kalender)
• ^[8] Grondwet van de Verenigde Staten, artikel 1, sectie 8, clausule 8
• ^[9] An Act for the encouragement of learning, by ſecuring the copies of maps, Charts, And books, to the authors and proprietors of ſuch copies, during the times therein mentioned (Copyright Act of 1790), Verenigde Staten, 1790
• ^[10] Conventie van Bern van dinsdag 9 september 1886 omtrent de bescherming van literaire en artistieke werken, oorspronkelijk de Conventie van Bern van dinsdag 9 september 1886 omtrent de oprichting van een internationale Unie ter bescherming van literaire en artistieke werken
• ^[11] Over de geschiedenis van copyright: Richard Matthew Stallman, Copyright and Globalization in the Age of Computer Networks, donderdag 19 april 2001
• ^[12] Brief van amici curiæ economen tegen the Sonny Bono Copyright Term Extension Act, maandag 20 mei 2002, ingediend in Eldred v. Ashcroft, 537 US 186 (2003), 2–7 verloren. Ook Milton Friedman tekende mee, ondanks dat hij eerder als voorwaarde gesteld had dat deze redenering als “no-brainer” omschreven zou worden (wat er uiteindelijk niet in die bewoording staat).
• ^[13] Voorstel van woensdag 16 juli 2008 voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van richtlijn 2006/116/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten (door de Commissie ingediend), Motivering en doel van het voorstel, alinea 4
• ^[14] Lawrence “Larry” Lessig, How creativity is being strangled by the law, toespraak op de TED conferentie, Monterey, Californië, in maart 2007

Aanpassing-correctie

Saint Patrick’s Day, dinsdag 17 maart 2009, 18:00

Maandag 23 maart 2009 staat het debat over dit voorstel op het programma van het Europees Parlement, maar de stemming wordt pas op dinsdag 24 maart verwacht.

Post scriptum

donderdag 19 maart 2009, 12:00

Het debat en de stemming zijn uitgesteld. Het plan nu is dat trialoog tussen de Europese Commissie, de Raad en het Parliament eind deze maand zal moeten uitwijzen of hier nog voor de Europese verkiezingen over gestemd wordt, mogelijks met een compromistekst.

Natuurlijk is de scouts een positieve tijdsinvulling, maar ons kind gaat er toch niet met ketters in contact komen? Een dergelijke mentaliteit leidde tot pluralistische jeugdbewegingen naast katholieke jeugdbewegingen, naast het gemeenschapsonderwijs ook het vrij gesubsidieerd katholiek onderwijs, naast vrije ziekenfondsen ook de Christelijke Mutualiteiten, naast het Willemsfonds ook het Davidsfonds, naast de socialistische beweging ook een katholieke, anti-socialistische (dus anti-goddeloze) werknemersvereniging.

Met het afbrokkelen van de invloed van de Éne Heilige Universele Katholieke Apostolische Roomse Kerk verdween ook die verzuilingsmentaliteit. Reeds decennia ligt die achter ons, gelukkig maar. De verenigingen en structuren die erdoor ontstaan zijn, getuigen nog steeds van het vroegere hokjesdenken.

Maar het hokjesdenken steekt weer de kop op, al is het deze keer met andere hokjes. Van het christelijk geloof gaat er in onze streken geen enthousiasmerende kracht meer uit. Maar we hoeven we nog steeds niet voor onszelf te denken, tegenwoordig doet de Linkse Kerk dat wel in onze plaats.

Natuurlijk mogen gelovigen samen bidden en samen het brood breken, maar er gaan toch geen negationisten ter communie? Natuurlijk mogen liefhebbers van hard rock en heavy metal concerten bijwonen en organiseren, maar ze hebben toch geen nazisympathieën? Natuurlijk mogen Vlaamsgezinden zich verenigen over het politieke spectrum heen, maar extreem-rechts wordt toch wel uitgesloten? Natuurlijk mag een vereniging mensen groeperen die er over één specifiek onderwerp gelijkaardige meningen op na houden, maar dan wel op voorwaarde dat het bestuur er over waakt dat alle leden over alle andere thema’s er geen politieke incorrect gedachten op na houden. Marc Reynebeau haalt het oud adagium weer boven: eenheid kan niet “onschuldig” of neutraal zijn.^[6] Één niet-weldenkend lid toelaten kan in de Linkse Kerk de banvloek over de hele organisatie opleveren.

Ik weiger mee te gaan in dergelijke redenering: het is best mogelijk dat ik het met iemand op één punt eens ben, maar een grote afkeer voel over een aantal andere van zijn ideeën. Waarom zouden wij ons dan niet op dat éne punt van overeenkomst zij aan zij mogen inzetten?

Het geval-Williamson

Afgelopen weken was het slachtoffer van dit vernieuwde hokjesdenken, ironisch, de Rooms-Katholieke Kerk. Op woensdag 21 januari maakte paus Benedictus XVI de excommunicatie van Richard Williamson ongedaan.^[7] Williamson werd voordien geacht zichzelf in 1988 uit de Kerk te hebben gezet toen hij zich bisschop liet wijden door de Franse conservatieve aartsbisschop Marcel Lefevbre, die daartoe geen pauselijke toelating had.^[8] Het onderliggend conflict had te maken met Lefevbres verzet tegen een aantal documenten^[1] van het Tweede Vaticaans Œcumenisch^[2] Concilie.

Voorstanders van de pastorale heroriëntering van dit Concilie vrezen dat met deze heropnememing de nieuwe wind die dit Concilie deed waaien, steeds meer omgekeerd wordt. Toch is het niet zozeer de afwijzing van enkele Conciliedocumenten die de ophef veroorzaakt. Wat vooral meespeelt, is dat Richard Williamson de geschiedenis de Shoah afwijst: hij beweert dat de nazi’s niet massaal joden vermoord konden hebben met hun gaskamers.^[9]

Laat er geen misverstand over bestaan: dergelijke uitspraken strekken Williamson tot schande. Ze zijn niet alleen ten overvloede bewezen historisch incorrect te zijn, ze zijn tevens verachtelijk. Ik juich toe dat zowel uit katholieke als niet-katholieke hoek deze negationistische uitlatingen bestreden worden. Als we de geschiedenis laten vergeten of ontkennen, hoe kunnen we er dan lessen uit trekken?

Maar ik ben het niet eens met de critici die omwille van die uitspraken het paus Benedictus XVI kwalijk nemen dat hij de Williamsons excommunicatie ongedaan maakt. Negationisme had niets mee te maken met de excommunicatie; waarom zouden Williamsons walgelijke meningen dan een rol moeten spelen in de Wiedergutmachung?

Ik ben geen fan van de Kerk. Ik ben atheïst; hoogstwaarschijnlijk bestaat er geen god^[3]. En ik beschouw mijzelf, hoewel gedoopt, geen lid van de Kerk. Maar dat wil niet zeggen dat ik niet intellectueel eerlijk genoeg zou zijn om te begrijpen dat de meningen van de miljoenen leden van de Kerk daarom nog niet de meningen van de Kerk vormen. Over de rol van de Kerk in het Jodenvraagstuk ten tijde van paus Pius XII is het laatste woord nog niet gezegd. Maar sinds de Kerk ootmoedig de fouten en de nalatigheid van de zonen en dochters van de Kerk betreurt,^[10] kan je de Kerk toch moeilijk nog van nazisympathieën verdenken. Zelfs al heeft de Duitse kerkvader Decimus de Zesde een verledentje bij de Hitlerjugend.

Excommunicatie is de zwaarste lot dat de Kerk zich kan indenken.^[4] Het houdt onder andere in dat men met uitzondering van de biecht geen sacramenten meer kan ontvangen (in de Rooms-Katholieke Kerk, de Enige Ware) en dus niet meer kan deelnemen aan het kannibaliseren van het brood dat substantieel Jezus Christus’ vlees is, zoals-ie z’n leerlingen geleerd heeft op z’n Laatste Avondmaal.^[11]

Wat moet je in Gods naam op je kerfstok hebben om zo’n loodzwaar lot te verdienen? Ziehier het lijstje van handelingen die voor katholieken leiden tot een automatische (latæ sententiæ) excommunicatie, zonder dat een kerkelijke rechtbank zich daar nog over hoeft uit te spreken:

• geloofsafvallig, heiden of schismaticus worden^[12];
• heiligschennende handelingen met een hostie uitvoeren^[13];
• fysiek geweld gebruiken tegen de paus^[14];
• als priester absolutie schenken aan een zonde tegen het zesde gebod^[5][15];
• als bisschop zonder pauselijke toelating iemand tot bisschop wijden, of alzo tot bisschop gewijd worden^[16];
• als biechtvader het biechtgeheim schenden^[17];
• een abortus plegen of uitvoeren^[18];
• medeplichig zijn aan bovenstaande daden als ze zonder u niet uitgevoerd konden zijn^[19];
• als kardinaal het geheim van de pausverkiezing breken of uw stem in zo’n conclaaf verkopen^[20];
• vrouwen tot priester wijden of als vrouw tot priester gewijd worden^[21]; of
• de Juliaanse kalender hanteren sinds de invoering van de Gregoriaanse kalender op vrijdag 15 oktober 1582^[22].

Wat wel en niet aanleiding geeft tot excommunicatie, zegt veel over de perverse morele standaarden die de Rooms-Katholieke Kerk erop na houdt. Voor massamoord kan een katholiek niet geëxcommuniceerd worden (tenzij de kerkvader één der slachtoffers zou zijn), maar wél voor het betwijfelen of Maria altijd maagd gebleven is^[23] of het insinueren dat zij als iedere gewone sterveling met de erfzonde belast was^[24]. Pedofilie kan je geen excommunicatie opleveren; een terminale zieke uit zijn lijden verlossen wél. Onder de vroegere codex van canoniek recht van 1917 was hertrouwen na een scheiding een grond voor excommunicatie; sinds 1983 is dat niet meer het geval. Als je vroeger wou hertrouwen kon je dus geëxcommuniceerd worden als je van je vrouw scheidde, maar niet als je haar vermoordde. Tenslotte was je in het laatste geval als vrome echtgenoot je eerste vrouw trouw gebleven tot de dood je van haar scheidde.^[25]

Volgens kerkelijk recht zijn enkel uitspraken die tegen de officiële dogma’s en andere onfeilbare waarheden ingaan ketters. Andere opiniedelicten staan er in het canoniek wetboek niet. Beweren dat de hostie na wijding nog steeds substantieel uit brood bestaat, is ketters. Maar kritiek op het Tweede Vaticaans Concilie is dan weer zo erg niet: het Concilie was niet onfeilbaar (zoals paus Johannes XXIII in de openingstoespraak benadrukte). Ook niet-religieuze meningen opperen zoals negationisme, of de idee dat het aartsbisdom Mechelen–Brussel boven de seculiere taalwet staat, zijn dus naar kerkelijk recht niet bestrafbaar.

Dat is nu eenmaal het recht dat de Kerk voor zichzelf uitgewerkt heeft. Ik snap die geperverteerde morele standaarden niet, en snap niet hoe de gelovigen daar mee kunnen omgaan. Maar gelovigen uit allerlei religies produceren zo véél religieuze onzin die ik niet snap.

Voetnoten

• ^[1] Het Priesterbroederschap Sint-Pius X, waartoe Marcel Lefevbre tot aan z’n dood de leiding over had, verzet zich vooral tegen de Conciliedocumenten Unitatis Redintegratio, Lumen Gentium, Nostra Ætate, Dignitatis Humanæ, Gaudium et Spes en Sacrosanctum Concilium.
• ^[2] “Œcumenisch” slaat in dit verband niet zozeer op het streven naar eenheid tussen de verschillende christelijke kerken, maar duidt eerder op de verspreiding van de Kerk over de hele wereld.
• ^[3] Voor de meest courante definities van “god”, zoals die waarin sprake is van een persoonlijke God (of meerdere goden).
• ^[4] Voor 1983 waren er twee gradaties van excommunicatie: een vitandus geëxcommuniceerde moest door andere katholieken gemeden worden, sociale en zakenrelaties met een toleratus geëxcommuniceerde zijn wel toegelaten. In het eerste geval betekent “excommunicatie”: gedaan met communicatie (met mede-gelovigen); in het laatste geval: gedaan met het ter communie gaan. Sinds de aanpassing aan de codex van canoniek recht van 1983 bestaat alleen nog de tweede soort. Geëxcommuniceerden (allen tolerati) mogen wel degelijk een katholieke mis bijwonen; in principe vallen zij nog steeds onder de verplichting van de gelovigen dit wekelijks te doen. Ze mogen echter niet ter communie gaan of aan de liturgie deelnemen.
• ^[5] Volgens de katholieke nummering: verbod op overspel en huwelijksontrouw. Exodus 20:14; Deuteronomium 5:18.

Referenties

• ^[6] Marc Reynebeau, Eenheid in geest, De Standaard, dinsdag 10 februari 2009, blz. 21
• ^[7] Decreet van woensdag 21 januari 2009 betreffende kwijtschelding van de censuur van de excommunicatie van vier bisschoppen van de Broederschap Sint-Pius X
• ^[8] Paus Johannes Paulus II, Ecclesia Dei, motu proprio, zaterdag 2 juli 1988
• ^[9] Richard Williamson, interview in: Uppdrag Granskning, fragment, SVT, woensdag 21 januari 2009
• ^[10] Wij herinneren ons, Een beschouwing over de Shoah, maandag 16 maart 1998, hoofdstuk 4
• ^[11] 1 Korinthiërs 11:23–24
• ^[12] Codex van canoniek recht, can. 1364, § 1
• ^[13] Codex van canoniek recht, can. 1367
• ^[14] Codex van canoniek recht, can. 1370, § 1
• ^[15] Codex van canoniek recht, can. 1378, § 1
• ^[16] Codex van canoniek recht, can. 1382
• ^[17] Codex van canoniek recht, can. 1388, § 1
• ^[18] Codex van canoniek recht, can. 1398
• ^[19] Codex van canoniek recht, can. 1329, § 2
• ^[20] Paus Johannes Paulus II, Universi Dominici Gregis, vrijdag 22 februari 1996
• ^[21] Algemeen decreet van woensdag 19 december 2007 met betrekking het delict van een poging de Heilige Wijding toe te dienen aan een vrouw
• ^[22] Paus Gregorius XIII, Inter Gravissimas, pauselijke bul, zaterdag 24 februari 1581/82, art. 13
• ^[23] Catechismus van de Katholieke Kerk, § 499
• ^[24] Paus Pius IX, Ineffabilis Deus, pauselijke bul, vrijdag 8 december 1854
• ^[25] Voorbeeld uit: Rik Torfs, De paus en de gaskamers, De Standaard, donderdag 5 februari 2009, blz. 19

Tegenwoordig zijn er bij ons niveaus waarin democratisch verkozen politici de burgers vertegenwoordigen: de gemeenteraad, de provincieraad, het Vlaams Parlement, het federaal parlement (bestaande uit Kamer en Senaat) en het Europees Parlement. (In de stad Antwerpen is er nog een zesde, allerlaagste niveau: de districtraad.) Met de bevoegdheidsverdeling tussen de hoogste drie niveaus zit het zeker ook nog niet snor, maar daar zal ik het deze keer niet over hebben.

De provincie mag dan wel democratische werking hebben, haar bevoegdheden zijn vrij beperkt: ruimtelijke ordening, coördinatie bij rampen via een nood- en interventieplan van provinciale fase, provinciale bibliotheeknetwerken, … Ze zijn ook vrij vaag gedefinieerd: “taakbehartiging van aangelegenheden die het lokale gemeentelijke belang overstijgen, voorzover ze streekgericht blijven”; “ondersteunende taken op verzoek”; “initiatieven met het oog op gebiedsgerichte samenwerking”; …^[6]

Ondertussen worden heel wat aangelegenheden met een veel grotere impact op het dagelijkse leven van de burger op een tussenniveau geregeld: elektriciteit, gasvoorziening, watervoorziening, televisiedistributie, huisvuilverwerking, sociale huisvesting, … Dit alles wordt geregeld in intercommuncales. In intercommunales hebben de burgers echter geen rechtstreeks verkozen democratische vertegenwoordiging. Onrechtstreeks wel, daar de betrokken gemeenten (en soms ook de provincie) in de intercommunales vertegenwoordigd zijn. Niet alle intercommunales zijn “zuiver”: in zogenaamd “gemengde” intercommunales hebben ook privé-spelers rechtstreekse inspraak.

Ook naast de officiële intercommunales merken we dat gemeentebesturen vaak voordeel zien in samenwerking: ad hoc streekbesturen, hier en daar ook grensoverschrijdende samenwerking in het kader van Euregio’s, … De lokale politie organiseert zich in politiezones, de brandweer in brandweerzones.

Ik las dus met veel instemming over Van Quickenbornes visie over schaalvergroting bij lokale besturen. Dat zal de burger niet alleen ten goede komen door een vlotter bestuur en een professionelere dienstverlening, het maakt zoals gezegd de inspraak in dagdagelijkse aangelegenheden directer en democratischer.

Voorstanders wijzen er ook op dat de provinciegrenzen uit Napoleontische tijd stammen en niet aangepast zijn de socio-economische realiteit. Zo is het Waasland duidelijk op Antwerpen georiënteerd, hoewel het nog steeds tot Oost-Vlaanderen behoort. An sich vind ik dat geen voldoende argument om de provincies af te schaffen; de provinciegrenzen hertrekken zou volstaan. Maar bovenop alle voorgaande argumenten ondersteunt ook deze vaststelling eens te meer de voorgestelde hervorming.

Referenties

• ^[1] VOKA Brugge wil nieuwe fusie tot Stadsgewest Brugge, Stadsomroep, woensdag 14 januari 2009
• ^[2] Minister Van Quickenborne steunt voorstel van VOKA Brugge voor fusie van gemeenten uit Brugse regio, persbericht van federaal minister voor ondernemen en vereenvoudigen Vincent Van Quickenborne (Open VLD), Quickonomie, woensdag 14 januari 2009
• ^[3] Jong VLD steunt Q en wil stappenplan voor afschaffing provincies, Jong VLD, woensdag 14 januari 2009
• ^[4] adb, Jongerenpartijen blij met voorstel Van Quickenborne, Het Laatste Nieuws, donderdag 15 januari 2009
• ^[5] Bas Luyten (Jong N-VA), Vlaamse staatshervorming is absoluut nodig!, Jong N-VA, donderdag 15 januari 2009
• ^[6] Provinciedecreet van vrijdag 9 december 2005, Belgisch Staatsblad van 29 december 2005, blz. 56 891–56 931, met erratum en meerdere aanpassingen, art. 2

Ik ben een groot voorstander van juryrechtspraak. Ik ben er dan ook niet rouwig om dat de Belgische Grondwet garandeert dat

De jury wordt ingesteld voor alle criminele zaken, alsmede voor politieke misdrijven en drukpersmisdrijven

→ De Belgische Grondwet, art. 150^[2]

Door juryrechtspraak wordt een belangrijk stukje macht bij de Natie behouden, van wie zogezegd alle macht zou uitgaan.^[3] Je kunt slechts voor criminele zaken, politieke misdrijven en drukpersmisdrijven veroordeeld worden door een jury van min-of-meer-willekeurige medeburgers (peers); en niet door potentieel politiek benoemde beroepsrechters.

Spijtiggenoeg werd dit artikel in 1999 aangepast door er “, behoudens voor drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie ingegeven zijn” aan toe te voegen.^[4] Tegenwoordig bestaan er dus twee soorten drukpersmisdrijven: drukpersmisdrijven die niet door racisme of xenofobie ingegeven zijn, waar enkel een volksjury tegen kan optreden; en drukpersmisdrijven die dat wél zijn, waartegen een gewoon rechter kan oordelen. Merk op dat andere discriminerende drukpersmisdrijven (seksistisch, homofoob, discriminerend op basis van leeftijd of handicap, …) tot de eerste categorie behoren. De zinsnede “racisme en xenofobie” wordt tegenwoordig zelfs zodanig geïnterpreteerd dat discriminatie tegen mensen van vreemde afkomst of religie er wél onder vallen, maar discriminatie tegen Vlamingen níét. (Zo geïnterpreteerd is met andere woorden de Grondwet zelf discriminerend.) Deze Grondwetswijziging is een gitzwarte bladzijde op het resumé van de Belgische politieke klasse: zij nam die aanpassing specifiek aan om een veroordeling à la tête du client van het toenmalig Vlaams Blok mogelijk te maken. (En dan nog kwamen er meerdere pogingen bij meerdere rechtbanken, en wat geknoei bij de samenstelling van de zetel in Gent aan te pas.)

Ik moet natuurlijk toegeven dat de garantie op juryrechtspraak bij drukpersmisdrijven ingeperkt werd door een democratisch gestemde Grondwetswijziging. Dat is echter niet het geval bij de inperking van de garantie op juryrechtspraak bij politieke misdrijven; daar kwam de wetgevende macht niet eens aan te pas. De rechterlijke macht herdefinieerde het grondwettelijk begrip “politieke misdrijven” zo eng dat zelfs het niet meewerken aan ongrondwettig georganiseerde verkiezingen, toch één van de meest uitgesproken politieke daden die een (opgeroepen) burger kan stellen, daar niet onder valt.^[5]

Jury’s worden normaal gevraagd zich uit te spreken over de feiten (points of fact). Zijn de juryleden er in gemoede van overtuigd dat de beklaagde de feiten heeft gepleegd die de hem ten laste worden gelegd? Maar omdat de juryleden niet aansprakelijk kunnen worden gesteld voor hun uitspraak, hoeven ze niet verplicht slaafs de wet te volgen. Niemand kan een jury tegenhouden een beklaagde onschuldig te verklaren voor een feit waarvan onomstotelijk bewezen is dat de beklaagde ze gepleegd heeft, maar waarvan de juryleden eigenlijk vinden dat ze niet verboden zou moeten zijn. Jury nullification heet dat. In de Verenigde Staten — waar een veel uitgebreidere traditie bestaat van juryrechtspraak — leidde dit in het verleden zowel tot vreselijke dwalingen (blanke jury’s die weigerden de blanke moordenaar van een zwarte te veroordelen, ongeacht de overtuigingskracht van het bewijs) als begrijpelijke antiautoritaire subversie (jury’s die tijdens de Grote Drooglegging stokers en verkopers van alcohol weigerden te veroordelen).

Bewust van de nadelen, lijken mij de voordelen van juryrechtspraak toch zwaarder te wegen.

Assisenprocessen

Ook al ben ik groot voorstander van juryrechtspraak, en groot tegenstander van bovenvermelde inperkingen van juryrechtspraak, toch heb ik een aantal bedenkingen bij het verloop van assisenprocessen.

Eerst en vooral vind ik het onaanvaardbaar dat tegen assisenprocessen geen beroep mogelijk is. Er bestaat een aanvullend protocol aan het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens dat het recht op beroep in strafzaken zou garanderen.^[6] Richard Taxquet wou zich ook daar op beroepen, maar kreeg daar geen gelijk.^[7] België mag dan wel decennialang geleden dat aanvullend protocol ondertekend hebben, ze heeft het nooit geratificeerd. België is er dus niet door gebonden.

Ten tweede heb ik er een probleem met de vraagstelling: “Zijt gij in gemoede overtuigd van de schuld?” In andere landen (zoals opnieuw de Verenigde Staten) wordt de jury gevraagd of de schuld “boven redelijke twijfel bewezen” is. Dat lijkt mij een betere vraag. Je kunt best “in moede” overtuigd zijn dat iemand schuldig is, goed beseffende dat het bewijs redelijkerwijs betwijfelbaar is. Bijvoorbeeld wanneer de verdediging op de proppen komt met een geloofwaardig alternatief scenario (met een andere dader) dat met elk materieel bewijs consistent is, maar toch minder waarschijnlijk is dan de versie van het openbaar ministerie. Ik vind nog altijd een onschuldige die veroordeeld wordt een ergere aanfluiting van justitie is dan een schuldige op vrije voeten; dus vind ik dat een jury in zo’n geval de beklaagde niet zou mogen schuldig verklaren. Bijgevolg acht ik de huidige vraagstelling problematisch.

Ten slotte heb ik er ook een probleem mee dat in een strafzaak de procureur en rechter dezelfde symbolen bekleden: ze komen samen door dezelfde deur naar binnen, dragen dezelfde toga, en zitten vooraan, bovenaan in de rechtszaal, naast elkaar. Ook al zijn het maar symbolen, volgens mij heeft het openbaar ministerie even weinig recht op de symbolen van de rechtbank als de (advocaat van de) verdediging. Aanklager en verdedigen horen een gelijkwaardige plaats toegewezen te krijgen. Niet alleen symbolisch, maar ook praktisch, zou de verweving tussen staande en zittende magistratuur best wat ontrafeld mogen worden.^[8]

Gemotiveerde processen

Toch is het niet omwille van deze redenen dat België een veeg uit de pan kreeg van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Hof had er namelijk meer problemen mee dat de jury haar uitspraak niet motiveert. En er was natuurlijk ook die kwestie van de niet-gehoorde anonieme getuige.

Ik snap niet helemaal hoe een niet-gemotiveerde beslissing een schending zou zijn van het recht op een eerlijk proces, zoals gegarandeerd door artikel 6, paragraaf 1 van de Europese Verklaring tot Bescherming van de Rechten van de Mens. Dat paragraaf luidt:

Bij het vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen of bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging heeft een ieder recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld. De uitspraak moet in het openbaar worden gewezen maar de toegang tot de rechtszaal kan aan de pers en het publiek worden ontzegd, gedurende de gehele terechtzitting of een deel daarvan, in het belang van de goede zeden, van de openbare orde of nationale veiligheid in een democratische samenleving, wanneer de belangen van minderjarigen of de bescherming van het privéleven van procespartijen dit eisen of, in die mate als door de rechter onder bijzondere omstandigheden strikt noodzakelijk wordt geoordeeld, wanneer de openbaarheid de belangen van een behoorlijke rechtspleging zou schaden.

→ Europese Verklaring tot Bescherming van de Rechten van de Mens^[9]

Ziet iemand in die tekst een verplichting dat een uitspraak gemotiveerd moet worden? Wat heeft de veroordeelde trouwens aan bijkomende uitleg over de schuldigverklaring, als hij toch geen beroep kan aantekenen?

Niet dat ik het erg vind dat het Europees Hof voortaan verplicht dat jury’s hun uitspraak moeten motiveren. De minister van justitie Stefaan De Clerck (CD&V) is gewonnen voor die aanpassing in die richting en wenst een snelle wijziging.^[10] Ook ik vind het idee van een verplicht gemotiveerde uitspraak een verbetering. Maar die andere problemen die ik heb met assisenprocessen, vind ik persoonlijk fundamenteler.

Het Hof beschreef natuurlijk wel in haar arrest de redenering waarmee ze tot haar conclusie over verplichte motivatie gekomen is; zo consequent is ze wel. Ik geef haar graag het laatste woord:

Sans au moins un résumé des principales raisons pour lesquelles la cour d’assises s’ est déclarée convaincue de la culpabilité du requérant, celui n’ était pas à même de comprendre — et donc d’ accepter — la décision de la juridiction. Cela revêt toute son importance en raison du fait que le jury ne tranche pas sur base du dossier mais sur base de ce qu’ il a entendu à l’audience. Il est donc important, dans un souci d’expliquer le verdict à l’ accusé mais aussi à l’ opinion publique, au « peuple », au nom duquel la décision est rendue, de mettre en avant les considérations qui ont convaincu le jury de la culpabilité ou de l’ innocence de l’ accusé et d’ indiquer les raisons concrètes pour lesquelles il a été répondu positivement ou négativement à chacune des questions.

Dans ces conditions, la Cour de cassation n’ a pas été en mesure d’ exercer efficacement son contrôle et de déceler, par exemple, une insuffisance ou une contradiction des motifs.

La Cour conclut qu’ il y a eu violation du droit à un procès équitable, garanti par l’ article 6 § 1 de la Convention.

→ Europees Hof voor de Rechten van de Mens^[11]

Referenties

• ^[1] Taxquet v. België, arrest van dinsdag 13 januari 2009 van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
• ^[2] De Belgische Grondwet, art. 150, eerste helft
• ^[3] De Belgische Grondwet, art. 33, 1e lid
• ^[4] Wijziging aan de Grondwet van zwarte vrijdag 7 mei 1999, Belgisch Staatsblad van zaterdag 29 mei 1999, blz. 19 310, in werking getreden op de dag van de bekendmaking
• ^[5] Arrest nr. P.08.0324.N van dinsdag 7 oktober 2008 van het Hof van Cassatie, punt II.5, blz. 3
• ^[6] Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden, aanvullend protocol 7, art. 2
• ^[7] Taxquet v. België, arrest van dinsdag 13 januari 2009 van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, IV.D, punt 83, blz. 23
• ^[8] Zie ook: Matthias Storme, Bedenkingen over de “scheiding der machten”, Vlaamse conservatieven, vrijdag 2 januari 2009, bedenkingen III en IV
• ^[9] Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden, art. 6, § 1
• ^[10] DSL, Justitieminister De Clerck wil snelle hervorming assisenprocedure, De Standaard, woensdag 14 januari 2009
• ^[11] Taxquet v. België, arrest van dinsdag 13 januari 2009 van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, II.B, punten 48–50, blz. 15

Het was voor Theo een mooi excuus om een prachtig filmfragment in zijn blogpost te smokkelen: het gevecht op leven en dood (and beyond) tussen de Vlam van Udûn en de Drager van de Vlam van Anor, “van de diepste kerker tot de hoogste bergtop”.

De vergelijking brokkelt echter sneller af dan Durins smal Brugje van Khazad-dûm. Ze gaat voorbij aan de pre-historische leeftijd van de balrogs. Balrogs zijn Maiar die reeds door Melkor verleid en gecorrumpeerd waren nog voor Arda (de Aarde) geschapen was. Leterme behoort daarentegen toch niet onmiddellijk tot de meute Oude Krokodillen uit het Belgische politiek milieu. De vergelijking gaat eveneens voorbij aan de Griekse (of Shakespeariaanse) tragedie die Yves Leterme belichaamt: from hero to zero^[5] in anderhalf jaar tijd.

In John Ronald Reuel Tolkiens rijke legendarium is er een personage die volgens mij de tragedie van Yves Leterme veel beter belichaamt: de tovenaar Saruman de Witte.

Saruman en Gandalf zijn Istari: Maiar die door de Valar in het Derde Era naar Midden-Aarde gestuurd zijn om, gekleed in lichamen van oude mannen, de volkeren van Midden-Aarde te gidsen en bij te staan in hun strijd tegen Sauron, de verpersoonlijking van het Kwaad.^[1] Om deze lange strijd, die het Derde Era domineert, te coördineren, verenigen Saruman en Gandalf en vele Elfenleiders zich in de Tweede Witte Raad. Het leiderschap van deze raad werd aan Saruman de Witte toevertrouwd.

In deze vergelijking zie ik de Tweede Witte Raad als metafoor voor het Vlaams kartel, zeg maar het kartel van Midden-Aarde. Als we de vergelijking doortrekken, zien we N-VA-voorzitter Bart De Wever als de wijze Gandalf die steeds helder van geest is; Sauron verpersoonlijkt de vastgeroeste Belgische politieke structuren.

Bij zijn intrede had Saruman Oprecht Goede Bedoelingen. Hij is groot geworden als grootste van de Istari en leider van de Tweede Witte Raad dankzij zijn inzet voor noodzakelijke hervormingen en de strijd tegen Sauron.

Maar gaandeweg veranderde er iets. De macht die met het leiderschap gepaard ging, corrumpeerde hem. Na een tijdje werd Saruman trots en achterdochtig tegenover Gandalf. Steeds meer trok Saruman zich terug in zijn eigen bolwerk, Isengard. Hij liet het pure witte achter zich en noemde zich tsjeverig de Tovenaar van Vele Kleuren. Hij vervreemdde zich van zijn missie en van zijn medestanders. Via de palantír kwam Saruman rechtstreeks in contact met Sauron. Saruman verloor zijn doel uit het oog, had enkel nog oog voor het behoud van zijn macht. Zijn loyaliteit tegenover de Goede Zaak smolt weg. Geleidelijk liet hij zich door Sauron knechten. Uiteindelijk onderworp hij zich aan de vijand die hij hoorde te bestrijden. Dit verraad, aan het toppunt van zijn macht, werd Sarumans ondergang.

Dát is de tragedie van de man van 800 000 stemmen.^[2] (Hiermee doel ik uiteraard op Yves Leterme — Midden-Aarde was nog niet rijp voor democratie.)

De Enten overwonnen Isengard en Boombaard hield Saruman gevangen in zijn eigen Zwarte Toren van Orthanc. Saruman was een gebroken man. Maar na een tijdje liet Boombaard Saruman echter weer vrij, zoals in CD&V-kringen nu al de terugkeer van Yves Leterme voorbereid wordt “nadat de parlementaire onderzoekscommissie hem witgewassen zal hebben”.^[6] Wie het boek The Return of the King^[7] uitgelezen heeft (in de film wordt dit minder belicht) weet dat deze vrijlating in de Gouw nog heel wat ellende veroorzaakt heeft. Uiteindelijk is Saruman in de Gouw gestorven (vermoord), maar de prijs voor de hobbits was hoog.

Waakzaamheid blijft dus geblazen. Onder onze kerstboom lag namelijk geen geschenkdoosje van Galadriel met poeder om de democratie te herstellen en te doen bloeien.

Voetnoten

• ^[1] Vijf Istari trokken naar de noord-westelijke regio’s van Midden-Aarde: Saruman de Witte, Gandalf de Grijze, Radagast de Bruine, en Alatar and Pallando de Blauwe. Deze laatste twee trokken verder naar het oosten. Radagast interesseerde zich meer in vogeltjes dan in de strijd tegen Sauron, hij was de Jos Geysels (Groen!) van Midden-Aarde. Op het eerste gezicht leek grijze Gandalf de minst belangrijke van de vijf tovenaars, het koekoeksjong. Schijn bedriegt. Na het gevecht met de balrog verrees hij als Gandalf de Witte.
• ^[2] Technisch gezien is Leterme gevallen toen de magistratuur terugvocht nadat Leterme (de indruk gaf dat hij) zich te ver waagde op het domein van de rechterlijke macht om een uitspraak te beïnvloeden die de illusie hoog moest houden dat de regering-Leterme Un legitiem en krachtdadig Fortis gered had. Dit zogezegd krachtdadig staaltje goed bestuur moest namelijk het premierschap van Leterme legitimeren nadat hij aan Vlaamse kant de meerderheid kwijt was. Dat verhindert niet dat de echte tragedie van Yves Leterme al eerder voltrokken was, in zijn communautaire bocht. Technisch gezien is Saruman trouwens gevallen nadat hij zich te ver in het woud van Fangorn gewaagd had. Hij had teveel bomen gerooid om zijn orkleger en machinale oorlogswerktuigen te ontplooien en heeft zich zo de woede van de Enten op de hals gehaald, die terugvochten.

Referenties

• ^[3] Peter Jackson, The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring, december 2001, New Line Cinema; Peter Jackson, The Lord of the Rings: The Two Towers, december 2002, New Line Cinema; Peter Jackson, The Lord of the Rings: The Return of the King, december 2003, New Line Cinema
• ^[4] Theo Francken (Jong N-VA), Yves Leterme, de Balrog van CD&V, Theo tuurt, zondag 28 december 2008 om 20:03
• ^[5] Uitlating van Bart De Wever (N-VA) over de val van Yves Leterme (CD&V), in: Ter Zake, fragment, VRT, Canvas, donderdagavond 18 december 2008
• ^[6] Wouter Verschelden, Terugkeer Leterme na onderzoek, De Standaard, vrijdag 26 december 2008
• ^[7] John Ronald Reuel Tolkien, The Return of the King, Londen: George Allen & Unwin, donderdag 20 oktober 1955; Nederlandse vertaling: De Terugkeer van de Koning

De Belgische socialistische partijen PS en sp.a kunnen bezwaarlijk van overdreven separatisme en Waals- of Vlaams-nationalisme verdacht worden. Het hoefde dan ook niet te verwonderen dat sp.a recent zonder boe of ba hun kartel met de meer Vlaamsgezinde progressievelingen verbrak, wegens electoraal niet interessant genoeg (meer). Drenkelingen van dat zinkend schip wil sp.a eventueel wel opvissen, maar… ze moeten zich aanpassen! Integratie als noodzakelijke voorwaarde reguleren blijkt in eigen partij een stuk gemakkelijker dan in de maatschappij.

Ook de regering-Leterme Un is communautair niet in beweging. Die stilstand werd nog maar eens ten overvloede bewezen wanneer de door de “Vlaamse boegman” Yves Leterme (CD&V) geleide regering op communautair vlak ingehaald werd door… de gezamenlijke socialisten!

Toegegeven, de demarche van Vlaams minister van werk Frank Vandenbroucke (sp.a) en zijn homologe collega uit de Waalse Gewestregering, Jean-Claude Marcourt (PS), ging niet onopgemerkt voorbij. Maandagmorgen 8 december publiceerden beide heren op de opiniepagina’s van De Standaard en Le Soir een onderling akkoord^[1] over het werkgelegenheidsbeleid.

Op communautair gebied werden hierin enkele voorzichtige pasjes in de goede richting gezet: de begeleiding en actieve opvolging van de werkzoekenden, de vorming en het betaald educatief verlof zouden regionale bevoegdheden worden. Over de sleutelbegrippen die bepalen of iemand recht heeft op werkloosheidsuitkering, zoals het aanvaarden van een “passende dienstbetrekking” en de vrijstelling van de plicht om werk te zoeken, zou de federale overheid bevoegd blijven voor de algemene regels, maar zouden de deelstaten die in functie van hun eigen arbeidsmarkt “concreet kunnen invullen”. Nog meer voorzichtigheid bij het idee van de regionalisatie van plaatselijke werkgelegenheidsagentschappen (PWA’s), outplacement, herstructureringsmaatregelen en arbeidsvergunningen voor buitenlanders: daarvan “willen ze onderzoeken” of die beter onder de gewesten vallen. Als tegenprestatie werd dan weer onderstreept dat beide heren ervan uitgaan dat het arbeidsrecht, de loonpolitiek, het financieringsmechanisme en de verschillende takken van de sociale zekerheid federale bevoegdheden moeten blijven.

Interessanter dan de inhoud van dit akkoord was de reactie van Madame Non, Joëlle Milquet (cdH). Die antwoordde^[2] met die typische catchphrase die ze in Hertoginnedal tot in den treure herhaalde: “Non!”

Ah, neen hé! Alzo niet! Gewestministers horen geen cavalier seul te spelen! De Franstalige eenheid mag in het communautaire debat niet gebroken worden! Eerst moeten de Vlaamse en Franstalige partijvoorzitters samen zitten over de Brusselse problematiek, alvorens de Dialoog van gemeenschap tot gemeenschap hervat kan worden (die in haar ogen werd verbroken door de eenzijdige houding van de Vlaamse regering in de zaak van de niet-benoeming van drie incivieke burgemeesters). Het is niet door geïsoleerd en zonder overleg noch akkoord van de andere Franstalige partijen naar buiten te komen dat de Franstaligen versterkt zullen worden! En trouwens… in dat onderling akkoord werd Brussel over het hoofd gezien!

Deze argumentering is toch op z’n minst vreemd te noemen voor iemand die er altijd op hamerde dat “de problemen van de mensen” voorrang hebben op communautaire strubbelingen. Als de gewestministers ten noorden en ten zuiden van de taalgrens hun regio en de inwoners vooruit willen helpen met een constructief plan hoe het werkgelegenheidsbeleid het best aangepakt kan worden, dan trekt Madame Non de kaart van de politique politicienne, vermoedelijk bij gebrek aan inhoudelijke argumenten. Voor Madame Non, die wél “de problemen van de mensen” ter harte neemt, is in deze tijden van economische crisis alvast één prioriteit belangrijker dan de werkgelegenheid: de politieke eenheid onder de Franstalige partijen!

Niet dat Madame Non en haar cdH een monopolie hebben op dergelijke redeneringen. Herinnert u zich nog het biregionaal pleidooi^[3] van de Waalse en Brusselse ministers-presidenten Rudy Demotte (PS) en Charles Picqué (PS) eerder dit jaar? Rond die periode circuleerde in Franstalige kringen het ideetje dat de Franse Gemeenschap en het Waals Gewest misschien konden fusioneren, zoals dat in Vlaanderen al sinds het ontstaan van de gewesten het geval is. Daar waren beide ministers-presidenten niet voor te vinden. Want: dat voorstel treedt wezenlijk de logica bij van één van de “offensieve” resoluties^[4] die het Vlaamse Parlement in 1999 aannam, waarin sprake is van twee “deelstaten” (Vlaanderen en Wallonië), en een Brussels Hoofdstedelijk Gewest met een apart statuut waarop beide deelstaten voor een belangrijk aantal bevoegdheden inspraak en zelfs medezeggenschap zouden hebben. Nu laat ik de vraag of de Franse Gemeenschap en het Waals Gewest moeten fuseren graag aan de Franstaligen over. Als de Vlaamse belastingsbetaler hun politieke overhead niet moet bekostigen, mogen de Franstaligen gerust hun instellingen naar eigen goeddunken uitbouwen en ontdubbelen. Maar het is toch tekenend voor de Franstalige houding dat het fusie-idee afgeschoten werd enkel en alleen omdat het een overeenkomst vertoont met een resolutie van het Vlaams Parlement. Als de Vlamingen ooit iets licht gelijkaardigs voorgesteld hebben, dan moet het wel volslagen verderfelijk zijn.

Nu kennen we in België reeds lang een politieke traditie waarin Surrealisme en Ondoorzichtige Wirwar tot kunst wordt verheven. Telkens opnieuw blijkt surrealisme en kiezersbedrog de tweede natuur van die politici wier idealen snel sneuvelen onder de druk van politieke overlevingsdrang en de lokroep van koninklijk erkentelijkheid. Transparantie wordt gemeden, en Grote Principes als subsidiariteit en het zelfbeschikkingsrecht der volkeren al evenzeer. (De maatschappij zou er wel eens meer democratisch, en het bestuur meer efficiënt van kunnen worden; dat is niet zonder risico’s.)

Sinds het laatste Loodgieterswerk werd om die reden de Staatshervorming keer op keer onderworpen aan de Grote Truc van het op de Lange Baan Schuiven. Ik vraag mij soms af of er wedstrijden uitgeschreven worden voor originele naamgeving voor de successieve praatcafés: Conventie, Costa, Raad der Wijzen, Octopus, Heptapus, Dialoog van gemeenschap tot gemeenschap. Marketing-wise is Costa mijn favoriet: het klinkt zo zonnig. Ik hoop dat wie dat bedacht heeft, toch minstens op Guy Verhofstadts kosten een bak Westvleteren of een kratje dure wijn gewonnen heeft.

Ik krijg soms de indruk dat daarbovenop sommigen het Immobilisme professioneel aan het perfectioneren zijn, en tot Nieuwe Kunstdiscipline verheffen. Maar dan wel Kunst met een Doel: dat het Immobilisme regeert zonder dat belgicisten zich nog langer moe hoeven te maken met het zoeken naar argumenten die de intellectuele fundering van het streven naar Vlaamse autonomie zouden kunnen ondergraven. Het kweken van het instinct dat ieder Vlaams idee of voorstel per axioma gelijkstelt aan het Duivelse Kwaad, was slechts een eerste kunstzinnig initiatief in deze discipline. Ook niet onaardig gevonden: het uit verontwaardiging stil laten leggen van de-Dialoog-die-eigenlijk-geen-Dialoog-was, om daarna “gestes” te eisen voor de heropstart van de-Dialoog-die-toch-nergens-toe-leiden-zal (men weet nooit dat de tegenpartij daarin meegaat in de hoop daarmee tegenover eigen electoraat het gezicht te kunnen redden).

Toegegeven, sommige strategieën zijn best goed gevonden. Als de gevolgen van dit politiek immobilisme op het beleid en op de samenleving niet zo dramatisch waren, zou ik ze voor hun intrinsieke intellectuele leegheid kunnen appreciëren.

Referenties

• ^[1] Frank Vandenbroucke (sp.a) en Jean-Claude Marcourt (PS), Samen arbeidsmarkt dynamiseren, De Standaard van maandag 8 december 2008, blz. 20; Frank Vandenbroucke (sp.a) en Jean-Claude Marcourt (PS), L’ « appel » de Frank Vandenbroucke et de Jean-Claude Marcourt (à l’ action et au dialogue au service de la relance économique et du progrès social), Le Soir van maandag 8 december 2008
• ^[2] Il est temps d’ arrêter les sorties contreproductives en solitaire sur l’ institutionnel et de ne plus oublier Bruxelles !, cdH, maandag 8 december 2008
• ^[3] Rudy Demotte (PS) en Charles Picqué (PS), Pour une fédération Wallonie-Bruxelles, un plaidoyer birégional, tekst gericht aan de parlementscommissie Wallonië-Brussel, Le Soir, donderdag 17 april 2008, blz. 2
• ^[4] Een verwijzing naar de “aanstootgevende” resolutie van het Vlaams Parlement van woensdag 3 maart 1999 betreffende Brussel in de volgende staatshervorming

Verschillende Amerikanen bekenden een maand geleden schrik te hebben van het idee dat iemand als Sarah Palin (Rep.–AK) one heartbeat away from the presidency zou kunnen zijn. Gelukkig voor hen worden democratische en republikeinse principes in de Verenigde Staten hoog in het vaandel gevoerd. Het volk heeft gesproken, en heeft in meederheid die schrikbarende mogelijkheid afgewend. Bij ons is prins Filip een hartslag van de troon verwijderd. Dat is toch ook geen hoopgevend toekomstperspectief. Maar zelfs een meerderheid van de bevolking kan deze toekomstige fataliteit niet afwenden. Om zijn troonsbestijging tegen te houden, is een Grondwetswijziging nodig (of een republikeinse revolutie).

Niet dat koning Albert II zoveel beter is. Maar eigenlijk doet dat niet eens ter zake. Zelfs als het huidige staatshoofd een goede koning zou zijn, is dat geen geldig argument pro monarchie. Er is geen enkele garantie dat de volgende minder slecht zal zijn. Erfopvolging is de slechtste en minst democratische manier om een functie met dergelijke macht en invloed in te vullen. We kunnen dan nog beter Miss België de rol van staatshoofd toekennen: die is tenminste min of meer verkozen (via televoting onder de finalistes), en de selectie gebeurde op eigen verdiensten (ook al zijn de criteria nogal oppervlakkig). Lintjes knippen, handjes schudden, in de boekskes staan: missen kunnen dat ook, en vaak beter. (En in tegenstelling tot de Kroon, heeft Miss België wel een kroontje.)

Maar ik wil eindigen met een positief geluid. De geheimen van de monarchie komen stelselmatig meer naar buiten. Na een koninklijke audiëntie durven politici al eens de Kroon ontbloten. Als een prins talmt met het teruggeven van geleende meubels, durft de Vlaamse Overheid al eens voorzichtig op haar strepen staan. Federaal volksvertegenwoordiger Jan Jambon (N-VA) becijferde de kost^[1] die de belastingsbetaler voor het koningshuis moet ophoesten: voor 2007 vond hij in verschillende begrotingsposten een kost van 16 737 902 euro,^[2] bovenop de officiële dotaties^[3] van 12 542 000 euro.^[4] Een recent wetsvoorstel^[5] van zijn hand probeert de kost binnen de perken te houden (maar heeft weinig kans op slagen). De boeken^[6] van kolonel-op-rust Noël Vaessen schetsen een beeld van hoe vreemd en wereldvreemd Belgiës bestbetaalde werklozen wel zijn. Zelfs het gespecialiseerde televisieprogramma Royalty, voorheen onder leiding van senator Pol Van Den Driessche (CD&V), laat al eens tussen alle glamoureuze telepropaganda een kritische noot horen. Deze tendens naar meer transparantie is alleen maar toe te juichen. Misschien kan de waarheid ooit eens het aura van de glitter en het sprookje van de koninklijke degelijkheid en deugdelijkheid doorbreken.

Leve de republiek!

Referenties

• ^[1] Jan Jambon, De kosten van het koningshuis: analyse, N-VA, donderdag 27 maart 2008
• ^[2] Jan Jambon, De kosten van het koningshuis: analyse, N-VA, donderdag 27 maart 2008, tabel 2
• ^[3] Wet van dinsdag 16 november 1993 houdende vaststelling van de Civiele Lijst voor de duur van de regering van Koning Albert II, toekenning van een jaarlijkse en levenslange dotatie aan Hare Majesteit Koningin Fabiola en van een jaarlijkse dotatie aan zijne Koninklijke Hoogheid Prins Filip, Belgisch Staatsblad van dinsdag 29 maart 1994, blz. 8 493, inwerkingtreding vrijdag 8 april 1994; Wet van zondag 7 mei 2000 houdende toekenning van een jaarlijkse dotatie aan Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Filip, een jaarlijkse dotatie aan Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Astrid en een jaarlijkse dotatie aan Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Laurent, Belgisch Staatsblad van zaterdag 3 juni 2000, 1e editie, blz. 18 992, inwerkingtreding dinsdag 13 juni 2000; gewijzigd door de wet van dinsdag 13 november 2001, Belgisch Staatsblad van woensdag 5 december 2001, blz. 41 773, inwerkingtreding zaterdag 15 december 2001
• ^[4] Jan Jambon, De kosten van het koningshuis: analyse, N-VA, donderdag 27 maart 2008, tabel 3
• ^[5] Wetsvoorstel van dinsdag 4 november 2008 wat de bezoldiging van de leden van de koninklijke familie betreft, Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers, doc. 52 1536/001
• ^[6] Noël Vaessen, Een Prinselijk Proces, uitgeverij Sea N Publishing, 270 blz.; Noël Vaessen, De Kroon Ontbloot, uitgeverij Sea N Publishing, 239 blz.

Afgelopen weken werd er al eens gestaakt bij Carrefour. Vele werknemers nemen het niet dat ze er in Brugge collega’s zullen bijkrijgen die aan andere (minder goede) arbeidsvoorwaarden zouden moeten werken. Ondertussen lijken in dat sociaal conflict de onderhandelingen tot een sociaal akkoord te leiden.^[4] Ik ken de arbeidsvoorwaarden in Carrefour niet; ik ga dan ook geen uitspraak doen of ik deze staking terecht vind. Ergens kan ik zelfs wel sympathie opbrengen voor stakende werknemers die betere voorwaarden eisen voor hun collega’s (in plaats van voor zichzelf). Natuurlijk speelt in hun achterhoofd van de stakers dat eens in het bedrijf arbeidsvoorwaarden bestaan, er op lange termijn maar weinig de werkgever belet die alternatieve regeling ook in andere vestigingen in te voeren. Dat kan een terechte inschatting zijn. Stefan Van Slycken (BBTK) merkte hier bij op dat men later wel eens zou kunnen argumenteren dat Carrefour Oostakker bij een toeristische trekpleister ligt: de grot van Lourdes.^[5]

Dit sociaal conflict werd bovenal getekend door eenzijdige verzoekschriften en politie-interventies. Hierdoor kwam (eindelijk) de fundamentele discussie bovendrijven: hoe zit dat nu met dat stakingsrecht?

Cortebeeck en Timmermans zijn het op één punt duidelijk eens: het stakingsrecht bestaat, en zo hoort het ook. Ik treed hen daarin bij: ik ben een groot voorstander van het stakingsrecht. Het recht om het werk neer te leggen (bij voorkeur na een stakingsaanzeg) vind ik vrij fundamenteel.

Deze staking is tevens eenvoudiger te benaderen dan andere: Carrefour is geen openbare dienstverlener, dus het debat rond minimumdienstverlening speelt hier niet. Ook hier vermoed ik geen tegenspraak van Cortebeeck of Timmermans.

Pieter Timmermans wijst erop dat bevriende arbeiders uit andere sectoren de actie plaatselijk mee ondersteunen, tegen de geest van het Herenakkoord. Hoewel het niet mooi is om een afspraak niet na te leven, stoort mij dat niet echt. Uiteindelijk hebben ook die “professionele” stakers de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid om hun lijf in een rode vuilzak te hullen, en de vrijheid om wat door een megafoon te brullen.

Maar op het belangrijkste discussiepunt heeft Pieter Timmermans gelijk. Het stakingsrecht is niet absoluut. Net als andere basisrechten eindigt het waar de rechten van de anderen beginnen. En er zijn heel wat betrokken partijen die elk hun eigen fundamentele rechten genieten: werkgever, collega-werknemers, klanten.

De werkgever heeft bijvoorbeeld eigendomsrecht op zijn bezittingen. Niemand heeft het recht die bezittingen te beschadigen of weg te nemen. Ook stakers niet.

De werknemers hebben bijvoorbeeld evenzeer recht tot staken als het recht om hun arbeidscontract wel na te leven, of ze nu aangesloten zijn bij een vakbond of niet. Niemand heeft het recht hen de toegang tot hun werkplaats te verhinderen. Ook stakers niet. Uiteindelijk heeft iedere werknemer individueel een arbeidscontract met z’n werkgever ondertekend. Net als andere contracten mag men er toch van uit gaan dat beide partijen dat contract op dat moment als een win-winsituatie beschouwden. Iedere werknemer moet voor zichzelf uitmaken of hij, eventueel na veranderende werkomstandigheden, die regeling nog steeds voor zichzelf als een winsituatie ziet. Als de vakbond de werkgevers wil overhalen om te staken, moeten ze de werknemers overtuigen om het werk neer te leggen. Niet manu militari de staking opdringen. Uiteindelijk beslist elke werknemer voor zichzelf of hij genoeg redenen om te staken ziet.

De klanten hebben dan weer het recht te winkelen, als de winkel voldoende werkwillige personeelsleden vindt om de winkel open te houden tenminste. Niemand mag hen tegenhouden te winkelen bij de winkel van hun keuze, op het tijdstip van hun keuze (als de winkel open is). Ook stakers niet. Er is geen fundamenteel verschil tussen een stakerspost die klanten de toegang tot de winkel ontzegt, en een maffia-knokploeg die in opdracht van een concurrerende handelszaak diezelfde klanten de toegang tot diezelfde winkel ontzegt. De achterliggende gedachte mag dan wel totaal anders zijn, in beide gevallen gebeurt ongeveer hetzelfde misdrijf en hebben klant en winkel dezelfde schade opgelopen. Beide gevallen zouden dus even streng gestraft moeten worden. Het bestaan van een sociaal conflict in die winkel is hoogstens een verzachtende omstandigheid.

Wanneer een stakerspost de klant toegang tot de winkel ontzegt, zijn er eigenlijk drie slachtoffers: de klant, de winkel en het algemeen belang van de vrijheid in de rechtsstaat. Dezelfde redenering geldt bij het belemmeren van werkwilligen: ook hier veroorzaakt een ongebreideld stakingrecht à la Cortebeeck drie slachtoffers: de werkgever, de werkwillige werknemer en datzelfde algemeen belang.

Ik snap Luc Cortebeeck wanneer hij fulmineert tegen het oneigenlijk gebruik van een eenzijdig verzocht kort geding dat ingewilligd wordt zonder een tegensprekelijke hoorzitting. Eenzijdige procedures dienen voor uitzonderlijke hoogdringende gevallen. Noch de recente Humo-zaak, noch deze sociale kwestie vallen daaronder. Het is trouwens vreemd dat de werkgever het initiatief moet nemen om de rechten van de werkwillige werknemers te verzekeren. Maar uiteindelijk hielden de vonnissen niet veel meer in dan het principe dat in een rechtsstaat sowieso van kracht zou moeten zijn: als fundamentele rechten geschonden worden, moet ingegrepen worden. Een dwangsom van 1 000 euro per tegengehouden klant of werkwillige vind ik, in vergelijking met de ernst van de vrijheidsberoving, eigenlijk maar een relatief lichte sanctie.

In mijn ogen moet een ongebreidelde staking aanleiding geven tot strafzaken, post factum. Als een stakingspiket werkwilligen het recht ontneemt om effectief te gaan werken, moet de politie dat vaststellen. Wat mij betreft, moet het openbaar ministerie daar achteraf dan in een politierechtbank tegen optreden en boetes vorderen (die de staatskas spekken). Vanzelfsprekend worden in een dergelijke procedure zowel het openbaar ministerie als de aangeklaagde staker(s) gehoord. Werkwillige en werkgever mogen zich eventueel burgerlijke partij stellen, en zouden dan recht hebben op een gelijke schadevergoeding. Elk het dagloon van de tegengehouden werknemer per dag dat hij tegengehouden is, eventueel vermenigvuldigd met een factor (groter dan 1) om ook de bijkomende moeite van een procedure te dekken, lijkt mij billijk. Hetzelfde principe zou dan gelden voor tegengehouden klanten: per vastgestelde tegengehouden klant een strafzaak die tot een boete leidt. Hier zouden zowel winkel als klant zich burgerlijke partij kunnen stellen. De schadevergoeding zou dan de prijs van de beoogde aankoop (maal die factor) kunnen zijn, of indien die niet vastgesteld kan worden: de waarde van een typische aankoop in die winkel.

Als de vakbonden rechtspersoonlijkheid zouden hebben, zouden zij eventueel de beklaagden kunnen zijn. Maar zolang ze zich daar aan onttrekken, zijn de individuele stakers ten volle voor hun stakings(mis)daden verantwoordelijk.

Referenties

• ^[1] Luc Cortebeeck, Staken, soms moet het, De Standaard, donderdag 13 novemer 2008, blz. 26
• ^[2] Pieter Timmermans, Geen absoluut recht, De Standaard, donderdag 13 novemer 2008, blz. 27
• ^[3] Peter Dedecker, Cortebeeck (ACV) vs Timmermans (VBO), Peter’s blog, donderdag 13 november 2008
• ^[4] Ann Van den Broek en Wim Lecluyse, Voorakkoord bij Carrefour, De Standaard, donderdag 13 novemer 2008
• ^[5] Stefan Van Slycken (BBTK), geciteerd in: Tom De Meester en Pol Ronse, Staking Carrefour Oostakker: “Moeten wij ook eens de deurwaarder bellen?”, PvdA, vrijdag 31 oktober 2008, 14:57

They tried to make me go to rehab
but I said “No, no, no!”

→ Amy Winehouse

Misschien eerst, beste lezer, een kleine geruststelling: dit schrijven is geen pamflet dat met opgestoken vingertje en angstaanjagende horrorverhalen u poogt aan te zetten tot het volledig verzaken aan alcohol. Ondergetekende neemt ook geregeld op café het gouden gerstenat tot zich en pleegt wel eens het Io Vivat aan te vatten. Geniet, en drink met mate(n).

Ik nodig u uit om zich deze alcoholicus in te beelden: Zijn prestaties op het werk verminderden naarmate zijn verslaving verergerde, en na enkele waarschuwingen werd hij door zijn werkgever ontslagen. Niet alleen heeft zijn drankverslaving nefaste gevolgen voor zijn lever en zijn lichaam: ook persoonlijke relaties lijden eronder. Zijn vrouw heeft hem verlaten, en verkreeg het hoederecht over de kinderen. Zijn opgestapelde schulden kan hij niet meer betalen, uiteindelijk werd hij uit zijn huis gezet. En ondertussen zoekt hij naar (legale of minder legale) opportuniteiten om toch maar aan een paar centjes te komen voor zijn volgende fles.

Het moge duidelijk zijn: deze man heeft heel veel problemen. Hij heeft geen huis, geen geld, geen vrouw, geen contact met het eigen nageslacht, geen goed-functionerende lever meer. Zijn verslaving an sich is eigenlijk niet eens zijn belangrijkste probleem. Maar ondanks het geringe relatieve belang, is toch zijn drankprobleem het struikelblok dat hij het eerst zal moeten aanpakken: zonder eerst zijn drankzucht te overwinnen zal hij zijn andere moeilijkheden nooit doeltreffend kunnen tackelen.

Zo is het ook met België. De problemen van de mensen (werk, koopkracht, het lot van de spaarcentjes, …) zijn gigantisch. De concurrentiepositie van onze bedrijven, de immobiliteit op de wegen en de torenhoge staatsschuld komen daar nog eens bovenop. De politici staan enorme uitdagingen te wachten die om structurele oplossingen smeken. Hiertussen lijken de institutionele beslommeringen niet eens zo heel belangrijk. Toch zijn ze echt wel dringend: zonder regionalisering van onder andere de socio-economische en fiscale bevoegdheden is de Belgische politiek gedoemd om verder te verzanden in communautair gekibbel, om verder te blijven aanmodderen. Instellingen en politiek op Belgisch niveau vormen de onderlinge oorzaak van de chronisch problemen, binnen dat kader bestaat er geen duurzame oplossing. De verschillen tussen de maatschappelijke problemen ten noorden en ten zuiden van de taalgrens zijn te groot; de kloof tussen beide publieke opinies te diep.

Anderhalf jaar geleden sloegen twee hulpverleners de handen in elkaar. Helemaal dezelfde visie hadden ze niet: de ene wilde de alcoholicus helemaal van de drank afhelpen, de andere vond dat nu en dan een pintje en een beetje wijn ook voor hem geen kwaad konden. (In specifieke omstandigheden kon volgens die laatste dat wijntje wel eens substantieel het bloed van Christus zijn!) Die verschillende visie over het einddoel (separatisme of enkel meer autonomie voor de deelstaten in een soort pseudo-confederatie) stoorde niet echt: het eerste deel van het traject was identiek, en beide hulpverleners zouden samen met de patiënt die weg naar de ontwenningskliniek afleggen.

Die route lag bezaaid met obstakels, dat wisten we op voorhand. Uit Franstalige hoek konden we te allen tijde bijkomende wegversperringen verwachten; die verwachtingen werden al snel werkelijkheid.

Maar we hadden geen keuze: de weg terug was geen optie.

Althans niet voor N-VA. Wat een verschil maakt anderhalf jaar! CD&V schakelde haar Tom-Tom-routeplanner uit, negeerde alle zelfgeplaatste wegwijzers, en maakte een brede U-bocht, een volledige van 180 graden. CD&V herinnerde zich dat deze alcoholicus politieke postjes uit te delen had en gooide haar Hippocratische mentaliteit van zich af. Ze verkoos de lucratieve maar verwerpelijke keuze. Toestaan dat de communautaire hete hangijzers onvoorwaardelijk op de lange baan geschoven worden in een praatcafé met een wit blad, is de kat bij de melk zetten. Het is de metaforische alcoholicus zelf van whiskey voorzien.

De meeste CD&V’ers zijn nog steeds heel oprecht overtuigd van het belang van de staatshervorming. Maar u moet begrijpen dat grote principes al eens aan de kant geschoven kunnen worden, en kiezers al eens bedrogen, als daar iets tegenover staat.

N-VA bleef echter wel resoluut bij haar principes, en kreeg aldus een nieuwe missie in haar schoot geworpen: oppositie voeren. Oppositie voeren tegen een door Franstaligen gedomineerde regering, die enkel bij gratie van een Franstalige meerderheid in leven gehouden wordt. Oppositie voeren tegen een premier die nog niet zo lang geleden volledig terecht het non-beleid en de goed-nieuws-show van Verhofstadt (Open VLD) op de korrel, met een alternatief van “goed bestuur” voor ogen, maar nu alle slechte gewoontes van Verhofstadt zelf heeft overgenomen en zelfs karikaturaal uitvergroot: rammelende begrotingen, eenmalige maatregelen, het ontlopen van verantwoording en verantwoordelijkheid, het oprichten van een communautair overlegplatform met even weinig geloofwaardigheid als de Costa. Oppositie voeren tegen een vriendjesbenoemende en wettenovertredende commissaris die slechts een lichte blaam krijgt, omdat hij Franstalig is en Franstalige politieke vriendjes heeft. Oppositie voeren tegen een migratiebeleid dat enkel in functie de toekomstige electorale belangen gevoerd wordt. Oppositie voeren tegen het idee dat politici wel bekwaam genoeg zijn om en masse de raad van bestuur van Fortis, Dexia en Ethias te bevolken, maar parlementariërs onbekwaam zouden zijn in een commissie met volheid van bevoegdheid de bankencrisis te gronde te onderzoeken. Oppositie voeren tegen een verticale visie op gezondheidszorg, waarbij de rol van de huisarts ondergewaardeerd wordt en onverantwoord met middelen wordt gemorst. Oppositie voeren tegen het uitblijven van een tweede spoorontsluiting van de Antwerpse haven. Oppositie voeren tegen een gebrekkig justitieapparaat en een falende interne organisatie bij Financiën. Oppositie voeren tegen het vooruit schuiven van moeilijke beslissingen en onder de mat vegen van de heikele thema’s. (Blijkbaar betaalde de belastingsbetaler voor king-size matten in de Wetstraat.) Oppositie voeren tegen de monarchie. Oppositie voeren tegen de politieke cultuur van PS en cdH. Oppositie voeren tegen de regering-Leterme Un. Oppositie voeren van Opgrimbie tot De Panne.

Soms maakt men het oppositie voeren heel eenvoudig. Veel kritieken en uitspraken van CD&V-kopstukken uit de tijd toen ze noch wisten waar die V in hun eigen naam voor stond, blijven onverminderd geldig. Een regering zonder Vlaamse meerderheid is een regering tegen Vlaanderen, liet Yves Leterme eind vorig jaar aan Guy Verhofstadt weten. Wie gelooft die mensen nog?

Onze verslaafde patiënt heeft ook nog eens een acute aanval van financiëlitis opgelopen, een bancair virus dat in deze geglobaliseerde wereld uiterst besmettelijk bleek. Natuurlijk moest deze crisis acuut behandeld worden; daar voert N-VA geen oppositie tegen. Een dergelijke acute ziekte behandelen is van levensbelang, maar dat wil niet zeggen de zware chronische problemen zomaar genegeerd mogen worden of de behandeling ervan op de lange baan geschoven.

Hoe langer de aanpak van de onderliggende problemen uitgesteld wordt, hoe groter de kater en hoe immenser de schade. De regering staat erbij, en kijkt ernaar. Allemaal zorgen voor later. Après Leterme Un, le déluge.

Da’s echt niet een rooskleurige toekomst om op te drinken.

Het nummer van gisteren heb ik mij wel aangeschaft. Gisterenavond vernam ik dat de Brusselse rechtbank van eerste aanleg in kort geding besliste dat alle examplaren uit de handel genomen moeten worden.^[1] Op dat moment was het vonnis nog niet betekend (dat gebeurde pas rond 9 uur ’s avonds), waardoor ik nog op tijd een examplaar kon bemachtigen. Bedoeling was om mijn steentje bij te dragen aan het Streisand-effect en het Vrije Woord. In deze wil ik de redactie en de uitgever van harte te steunen, ook al is het dan maar met de aankoop van één exemplaar van hun boekske.

Waarover gaat de commotie? In de satirische rubriek Het Gat van de Wereld staat een fotomontage van een koppel in een seksuele pose, waarop de hoofden van politiecommissaris-generaal Fernand Koekelberg, en zijn canapé-benoemde secretaresse Sylvie Ricour gephotoshopped waren. Hierboven stond de titel “Beveiliging nog steeds zo lek als een zeef” en de ondertitel “Politiewebsite onthult nog méér gevoelige informatie”.^[2] Zo werd tegelijkertijd schalks de draak gestoken met de slechte beveiliging van de politiewebsite en de controversiële zaak van de vriendinnetjesbenoemingen aan de politietop.

Fijnzinnig? Nee, maar Het Gat pretendeert dan ook niet fijnzinnig te zijn. Grappig? Een beetje, de groteske humor toverde bij de eerste lezing op z’n minst een glimlach op mijn gezicht. Obsceen? Eerbaarheidsschendend? Laat me niet lachen. De fotoreportage is dan nog grappig bedoeld; het vonnis is daarentegen lachwekkend.

Van laster kan geen sprake zijn, want ieder redelijk mens zou moeten kunnen inzien dat de foto getrukeerd is, zelfs indien de foto uit de context van de satirische rubriek gehaald werd (wat dus niet het geval is).

En wat schade aan het privéleven of de professionele activiteiten van de betrokkenen betreft: publieke figuren moeten daar tegen kunnen. Wie daar problemen mee heeft, hoort niet thuis aan de top van de politie. (De hele commotie rond de zaak-Koekelberg draait sowieso rond de vraag of een benoemingswettenovertredende commissaris en zijn vriendinnetjes zonder noemenswaardig diploma überhaupt aan diezelfde top thuishoren.)

Reeds in 1988 bevestigde het Amerikaanse Hooggerechtshof deze principes voor haar jurisdictie.^[3] In een parodiereclame voor Campari in Hustler beschreef dominee Jerry Falwell zogezegd een incestueuze relatie met zijn moeder. Het Hof besliste unaniem dat in de Verenigde Staten, een land met vrije meningsuiting, zoiets ongestraft moet kunnen. Twintig jaar later spelen deze democratische principes in België nog altijd niet.

Ook in de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zijn er precedenten te vinden. Zo oordeelde het Hof dat de Oostenrijkse veroordeling van de expositie van het schilderij Apocalypse van Otto Muehl, waarop FPÖ-politici in seksuele poses afgebeeld werden (en er één op moeder Teresa ejaculeerde), een schending van de vrijheid van meningsuiting^[4] was.^[5]

En zelfs als er de publicatie lasterlijk zou zijn, of eerbaarheidsschendend, quod non, dan nog is de beslissing de verkoop te verbieden — een beslissing die bij hoogdringendheid op basis van een eenzijdig verzoekschrift is genomen, zonder dat Humo gehoord is of zich heeft kunnen verdedigen — buitenproportioneel. De rechter kon Humo verplichten in het volgend nummer een recht van antwoord op te nemen, en eventueel een morele schadevergoeding toekennen, maar nee! Onmiddellijk de draconische beslissing van de censuur…

Fuck!

Niet dat alles zoveel beter is in de Verenigde Staten. Bij ons kan Dimitri Verhulst vrij en gerust Godverdomse dagen op een godverdomse bol aan de man brengen voor de prijs van een Humo. Tussen het bruinzwart pigment van scatologie en ongemanierdheid herkent filosoof Johan Sanctorum in laag-bij-de-grondsheid een essentieel onderdeel van de Vlaamse volksaard, contrasterend met de francofone aristocratische noblesse.^[6]

In de Verenigde Staten is dergelijk taalgebruik in de openbare ruimte not done. Als sociale conventie kan ik dat wel appreciëren. Op je taal letten is zoals beleefdheid. Maar wanneer regels omtrent taalgebruik in de wetgeving terecht komen, wordt het al snel belachelijk. Recent werd voor datzelfde Hooggerechtshof beargumenteerd (door twee partijen!) of een enkele ongebiepte fuck of shit in prime-time uitzendingen (niet op de kabel) een federaal misdrijf^[7] vormt, waarvoor de zender een megaboete betalen moet.^[8]

Dankzij dergelijke onzin worden programma’s bevuild met irritante biep-toontjes, en worden live-uitzendingen met 5 seconden vertraging uitgezonden. Als er dan toch gevloekt wordt in de uitzendingen, waarom zou je voor je publiek verbergen precies welke vloek gebezigd werd? Dat is toch hypocriet? Denk aan de kinderen! hoor je dan. Alsof die niet weten met welke krachttermen in de uitdrukking “What the f••k is this s••t” werden gemaskeerd.

Kunnen we dan echt niet met z’n allen elkaar laten spreken? Als het u niet aanstaat, luister dan toch niet. Maar ontneem mij alstublieft niet het recht open te staan voor andere meningsuitingen, hoe onsubtiel ze dan ook gebracht mogen worden.

Referenties

• ^[1] Lies Lecomte, Humo moet uit de rekken worden gehaald, De Standaard, dinsdag 4 november 2008
• ^[2] LDD, Beveiliging nog steeds zo lek als een zeef, Humo, dinsdag 4 november 2008, blz. 175
• ^[3] Hustler v. Falwell, 485 US 46 (1988)
• ^[4] Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden, art. 10
• ^[5] Vereinigung Bildender Künstler Wiener v. Austria, oordeel van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van donderdag 25 januari 2007
• ^[6] Johan Sanctorum, Ceci n’ est pas un poisson, Visionair België, zaterdag 1 november 2008
• ^[7] 18 USC 1 484
• ^[8] FCC v. Fox, docket nr. 07-582, transcriptie

Maar er is geen horrorfilm die mij zoveel schrik aanjaagt als een regering die de wafelijzer weer bovenhaalt. Dat is écht griezelig, maar dan in de slechte zin van het woord.

Die vervelende gewoontes van de Belgische oude politieke cultuur zijn erger dan zombies: als ze sterven, zijn ze daarom nog niet definitief dood. Daar worden we allemaal het slachtoffer van.

Kruistekens helpen niet. CD&V is al gebeten.

Ook de thematiek leek grondig gewijzigd, al komt hier en daar iets opnieuw bovendrijven. Het leek er op dat de economie dé inzet van de verkiezingen zou worden. Daar lijken Amerikanen net iets meer wakker van te liggen dan wat oorlogje spelen in Irak — en de leugens waarop die oorlog gebaseerd was, of de losse definitie van foltering die het met zich meebracht.

Barack Obama′s speech On Faith and Politics^[1] lijkt een eeuwigheid geleden; maar nu de Republikeinse kandidate-vice-president Sarah Palin (Rep.–AK) in haar carrière in verschillende gradaties het onderwijzen van creationisme op school heeft verdedigt (maar niet zo ver gegaan is als het in Alaska bij wet verplichten), is de relatie tussen geloof en politiek opnieuw eventjes het maatschappelijk debat binnengedrongen.

Barack Obama sprak in de periode van de caucuses en primaries uitgebreid over ethics reform. Ook over dit onderwerp klinken tegenwoordig veel minder woorden en vloeit er minder inkt, maar toen Sarah Palin in haar eerste grote speech^[2] haar (late) tegenstand tegen overheidsverkwisting (in het geval van the Bridge to Nowhere) oprakelde, kwam het probleem van de scheefgegroeide politieke cultuur weer even aan de oppervlakte.

Het moge duidelijk zijn: de intrede van Sarah Palin bracht leven in de brouwerij.

Vanuit Democratische hoek kreeg de wat verrassende kandidate-vice-president op korte tijd een tsunami van kritiek over zich heen. Bart De Wever merkt daarbij op^[3] dat die kritiek niet altijd inhoudelijk was:

Palin verbrak bijgevolg alle snelheidsrecords bij het doorlopen van de vier opeenvolgende stadia van Conservative Female Abuse^[4] (…): infantilisatie, sexualisatie, demonisatie, dehumanisatie. Het was geen kwestie van dagen voor Palin inderdaad achtereenvolgens werd uitgescholden voor neoconservatieve marionet, bikinimodel, cryptonazi en doorslechte onmens.

→ Bart De Wever (N-VA)^[3]

Ik wil gerust toegeven dat niet alle kritiek even intellectueel hoogstaand is — ik ben het niet met alle kritiek eens. Maar Bart De Wever bekijkt de campagne wel heel selectief als hij enkel Sarah Palin als slachtoffer ziet van een doorgedreven negatieve profilering door de tegenpartij. Vergeet die “simpele” verwijten: het Republikeinse kamp, inclusief de officiële McCain-Palin campagne, staat in haar aanval op Barack Obama al lang een brug verder: zij kijkt niet meer op een feitelijke leugen meer of minder.

In zijn verdediging van Sarah Palin neemt Bart De Wever evenmin veel inhoudelijke hooi op zijn vork. Hij geeft zelfs grootmoedig toe dat hij het niet is met de meeste van haar standpunten, en haar overdreven ethisch conservatisme niet deelt. Wel prijst hij haar omdat ze normen en waarden nastreeft, en die niet loskoppelt van het gezin. Family values dus. Maar criticasters moeten, volgens De Wever, nu ook weer niet Palins persoonlijk leven afwegen tegen een absolute interpretatie van die waarden. Zolang het om conservatieve politici gaat, dient men waarden te beschouwen als “een streven dat men met vallen en opstaan probeert te beleven”. Ik vraag mij af of die relativering van waarden nog zo sterk zal doorwegen wanneer straks conservatieve, op diezelfde waarden gebaseerde, wetgeving ter tafel ligt.

Maar die inhoudelijke argumenten zijn in het geschrijf van Bart De Wever maar van ondergeschikt belang. Politiek, en zeker Amerikaanse politiek, draait toch immers niet om inhoud? Bart De Wever zou het liefst Sarah Palin zien winnen om een veel belangrijkere reden: om al die beteuterde gezichten van in-eigen-gelijk-gelovend links te zien.

Ergens baart het mij zorgen dat voorzitter Bart De Wever de rol van inhoud in de politiek zo laag inschat. Ik deel zijn conservatisme namelijk (grotendeels) niet, maar zijn Vlaams-nationalisme des te meer. Enkel om inhoudelijke redenen ligt (en de hoop dat ooit de onafhankelijke Vlaamse republiek gerealiseerd wordt) ligt zijn partij N-VA mij na aan het hart. Maar als hij bij rechtgeaarden beteuterde gezichten wil zien, dan heeft hij geluk. Obama en McCain kunnen niet beiden winnen, en ook in het kamp van John McCain (Rep.–AZ) is er geen gebrek aan self-righteousness.

Appendix: The Bridge to Nowhere.

De commotie draait om het zinnetje:

I ’ve championed reform to end the abuses of earmark spending by Congress. In fact, I told Congress, thanks but no thanks on that Bridge to Nowhere. If our state wanted a bridge, I said, we ’d build it ourselves.

→ Sarah Palin (Rep.–AK)^[2]

De Gravina Island Bridge had volgens de voorstellen een brug moeten zijn tussen Ketchikan, in Alaska, en de internationale luchthaven op het naburige eiland Gravina, die de bestaande ferry zou vervangen. De kostprijs werd geraamd 398 miljoen dollar, en tegenstanders vonden het een schoolvoorbeeld van belastingsgeldverkwisting. Alaska’s gouverneur Sarah Palin was een heel lange tijd een grote voorstanders van de brug, zeker toen er kans was dat de Amerikaanse federale overheid de kosten zou dragen. Pas toen de mediastorm rond deze verkwistingszaak van een hogere categorie bleek dan voorzien en niet snel wilde gaan liggen, én pas wanneer de 223 miljoen dollar in federale fondsen ook echt aan de staat Alaska waren gestort (voor transport, zonder de verplichting dat ze specifiek voor de Gravina Island Bridge gebruikt zouden worden), pas dán veranderde Palin van gedacht. Het geld is trouwens nooit teruggestort.

Zoals Stephen Colbert het “Thanks, but no thanks” zinnetje becommentarieerde:

See, she is not only principled but polite. Even more polite than she lets on. Because in actuality first she said, “Please” to the bridge to nowhere; then she said “Thanks” when they gave her the 233 million dollars. But when it became a national embarrassment, then she said “No, thanks” but still had the grace and poise to keep all the money.

→ Stephen Colbert^[5]

Dat Sarah Palin deze uitglijder durft aan te halen in haar eigen speech, getuigt wel van lef. Het is een sterk staaltje omgekeerde swiftboating.

Bij swiftboating, genoemd naar the Swift Vets and POWs for Truth met hun lastercampagne tegen John Kerry (Dem.–MA) in 2004, neemt men één van de sterkste eigenschappen van de tegenstander, verdraait men dat sterk punt zodanig dat er nauwelijk iets meer van waarheid overblijft, en valt men daarmee de tegenstander aan.

Hier neemt Palin zélf één van haar (vele) zwakke punten, en vóór dat de tegenstander de kans gekregen heeft om dat verhaal naar buiten te brengen, pakt ze zélf uit met een verdraaide versie (zodanig dat er nauwelijk iets meer van waarheid overblijft) en prijst ze er zichzelf mee aan.

Tegen de tijd dat de hele waarheid bovendrijft, is het incident tot oud nieuws gedegradeerd. Uiteindelijk gaat het “slechts” om enkele honderden miljoenen dollar federale verkwisting. (Alsof er onder president George Bush jr. niet veel ergers is gebeurd.)

Referenties

• ^[1] Barack Obama (Dem.–IL), On Faith and Politics, (transcriptie), keynote toespraak op de Call to Renewal’s Building a Covenant for a New America conferentie, Washington, District of Columbia, op woensdag 28 juni 2006
• ^[2] Sarah Palin (Rep.–AK), aanvaardingsspeech van de vice-presidentschapskandidatuur, op de Republikeinse Nationale Conventie, Saint Paul, Minnesota, op woensdag 3 september 2008
• ^[3] Bart De Wever (N-VA), Van bikinimodel naar cryptonazi in enkele dagen, maandag 15 september 2008
• ^[4] Michelle Malkin, The Four Stages of Conservative Female Abuse, columnsblog, woensdag 3 september 2008
• ^[5] Stephen Colbert, The Colbert Report, Comedy Central, aflevering van donderdag 4 september 2008, vanaf tijdstip 4:01

De opiniepeiling werd gehouden onder de lezers van Le Vif/L’ Express die op de website ingeschreven zijn. Ze ontving 1 668 antwoorden. Die verzameling respondenten is dus niet echt representatief voor de Franstaligen; vooral mannen en hogeropgeleiden zijn oververtegenwoordigd. Dat moet bij de interpretatie van de resultaten in het achterhoofd gehouden worden en tempert mijn optimisme dan ook wat.

De interessantste vraag was voor welk scenario de voorkeur van de Franstaligen geniet.

22,0 % van de lezers koos voor een seperatistisch scenario: ofwel voor een onafhankelijk Wallonië (9,5 %), ofwel voor aanhechting aan de Franse republiek (10,6 %) of het groothertogdom Luxemburg (1,9 %). Nog eens 7,1 % koos voor het confederalisme. Onder de 62,8 % van de Franstalige respondenten die voor het behoud van de Belgische federale structuur kozen, pleitte het grootste deel (46,0 % van de respondenten) toch voor meer bevoegdheden voor de gemeenschappen en gewesten, al moet voor hen de solidariteit^[1] behouden blijven.

De overige 8,1 % had geen mening.

Het is opmerkelijk dat in een tijd waarin de Waalse media het Vlaams-nationalisme voortdurend aanvallen met associaties en vergelijkingen met racisme en fascisme, de lokroep van de separatistische oplossing toch steeds meer Franstaligen blijkt te bekoren. Het lijkt erop dat ten zuiden van de taalgrens het gezond verstand begint te gedijen; dat steeds meer Walen inzien dat het met België zo niet verder kan.

Misschien ben ik te voorbarend optimistisch, maar dit resultaat stemt mij voorzichtig hoopvol. Komt de tijd van het onafhankelijke Vlaanderen dan eindelijk dichterbij?

Ik zal mij niet uitspreken of het voor Wallonië aangewezen is om na de scheiding als zelfstandige staat in Europa door het leven te gaan, of aansluiting te zoeken bij de Franse republiek of het groothertogdom. Wallonië moet dat voor zichzelf uitmaken, desgevallend in samenspraak met de Frankrijk of Luxemburg. De toekomst van de Walen ligt in hun handen, daar hoeft Vlaanderen zich niet mee te moeien.

Bij de splitsing zal Vlaanderen met Wallonië nog meer dan genoeg te bespreken hebben: er zal nog over de verdeling van de staatseigendommen, de verdeling van de staatsschuld, en het exact statuut van het Brussel Hoofdstedelijk Gewest onderhandeld moeten worden. Niemand beweert dat dàt eenvoudig zal zijn.

Voetnoot

• ^[1] Een eufimisme voor de exorbitante geldstromen naar Wallonië

Referentie

• ^[2] Mais que veulent les francophones ?, Le Vif/L’ Express, vrijdag 5 september 2008, blz. 48–53